[Đóng] Cuộc chiến Israel - Iran - Tình hình Trung Đông-Vol 6

"Pháp không cho phép máy bay chở đầy vật tư quân sự bay qua lãnh thổ của họ để tới Israel. Mỹ sẽ ghi nhớ điều này", Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 31/3.

Văn phòng Tổng thống Pháp bày tỏ "rất bất ngờ" trước bình luận của ông Trump, khẳng định lập trường của Paris về cho phép các chuyến bay quân sự quá cảnh "từ trước đến nay vẫn không thay đổi".

Reuters trước đó dẫn các nguồn tin ngoại giao phương Tây tiết lộ Pháp đã từ chối cho Israel sử dụng không phận để vận chuyển vũ khí từ Mỹ. Lô khí tài này được cho là sẽ phục vụ chiến dịch nhằm vào Iran. Nguồn thạo tin cho biết quyết định được đưa ra vào cuối tuần qua cũng là lần đầu Pháp cấm máy bay quân sự Mỹ sử dụng không phận kể từ khi chiến sự Trung Đông bùng phát.

Italy hồi cuối tuần trước cũng từ chối cho máy bay quân sự Mỹ hạ cánh tại căn cứ Sigonella ở đảo Sicily với lý do "không xin phép trước theo quy định".

Các nguồn tin tiết lộ Mỹ đưa ra đề nghị khi máy bay đã trên đường, cũng không tham vấn với lãnh đạo quân đội Italy. Sau khi đánh giá chuyến bay không thuộc diện hậu cần thông thường, do đó không nằm trong phạm vi các thỏa thuận song phương, Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto đã trực tiếp bác bỏ đề nghị từ Mỹ.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Italy ngày 31/3 xác nhận sự việc với CNN, song từ chối bình luận chi tiết.

Chính phủ Italy sau đó ra thông cáo khẳng định mọi quyết định về sử dụng căn cứ quân sự đều tuân thủ những hiệp định quốc tế và được xem xét theo từng trường hợp cụ thể. Rome cũng nhấn mạnh quan hệ với Washington vẫn vững chắc và không có căng thẳng với các đối tác quốc tế.

Thông tin được công bố giữa lúc xuất hiện bất đồng giữa Washington và một số đồng minh châu Âu liên quan xung đột Trung Đông. Tây Ban Nha ngày 30/3 tuyên bố đóng không phận với các chuyến bay Mỹ tham gia tấn công Iran, sau khi từ chối cho phép Washington sử dụng các căn cứ chung để phục vụ chiến sự.

Thanh Danh (Theo Reuters, AFP, CNN)

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth trong cuộc họp báo ngày 31/3 không loại trừ khả năng triển khai lực lượng trên bộ đến Iran. Ông nhấn mạnh những ngày tới sẽ "mang tính quyết định" với xung đột tại Trung Đông, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump tuyên bố chiến dịch tấn công Iran có thể kết thúc trong 2-3 tuần tới.

"Iran biết vậy và hầu như không thể làm gì về mặt quân sự", ông Hegseth cho hay. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong cuộc phỏng vấn với Al Jazeera bác bỏ điều này, khẳng định Tehran đã chuẩn bị sẵn sàng cho "ít nhất 6 tháng" giao tranh và quyền tự vệ của họ "không có hạn chót nào".

Theo giới quan sát, Iran có lý do để tự tin vào khả năng ứng phó với Mỹ, ngay cả kịch bản lực lượng Mỹ đổ bộ tấn công. Một video do các nhóm vũ trang thân Iran tại Iraq công bố tuần qua đã gợi lại những hình ảnh vốn quá quen thuộc với những ai theo dõi cuộc xung đột tại Ukraine.

Trong video, máy bay không người lái (UAV), dường như được điều khiển bằng cáp quang, lượn lờ trên một căn cứ của Mỹ ở Baghdad. Sau đó, chúng bất ngờ lao xuống tấn công mục tiêu dưới mặt đất, trong đó có một trực thăng Black Hawk và hệ thống radar phòng không.

Đây là một phương thức tác chiến mới đã chứng minh hiệu quả trong xung đột ở Ukraine hơn 4 năm qua, và nó giờ đây đã lan tới Trung Đông.

Tổng thống Donald Trump đã điều hàng nghìn binh sĩ Mỹ tới khu vực và được cho là sắp triển khai thêm 10.000 bộ binh. Ông vẫn cân nhắc thực hiện các chiến dịch trên bộ và trên biển nhằm khai thông eo biển Hormuz và buộc Iran phải ngừng bắn nếu nỗ lực đàm phán thất bại.

Trong vài tuần tới, nếu lực lượng thủy quân lục chiến và binh sĩ Mỹ đổ bộ vào Iran, họ sẽ phải đối mặt với một môi trường tác chiến dày đặc UAV, khác xa so với các chiến dịch trước đây của Mỹ tại Iraq hay Afghanistan, nơi mối đe dọa chính chỉ là súng bộ binh và các thiết bị nổ tự chế chôn dưới đất.

Sát thủ UAV

"Bất kỳ binh sĩ Mỹ nào tham chiến trên bộ hay tàu chiến Mỹ tại vùng Vịnh đều nằm trong tầm ngắm và khả năng sử dụng UAV sẽ là phép thử năng lực cho cả đôi bên", Martin Sampson, cựu trung tướng không quân Anh, người đứng đầu chi nhánh Trung Đông của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nhận định.

Sampson cho biết các hệ thống phòng chống UAV gắn trên xe quân sự đã được sử dụng phổ biến ở Ukraine vài năm qua, nhưng chúng dường như còn khá mới mẻ với quân đội Mỹ, lực lượng chủ yếu dựa vào các thiết bị gây nhiễu tinh vi hơn.

"Iran chắc hẳn đã tiên liệu được điểm yếu này và tiếp thu kinh nghiệm từ Nga về tác động cũng như cách khai thác lỗ hổng đó", ông nói thêm.

Ngoài ra, UAV không phải công nghệ duy nhất làm thay đổi diện mạo chiến trường. Ukraine đã sử dụng xuồng không người lái để tấn công các tàu chiến Nga, gây thiệt hại nặng nề cho Hạm đội biển Đen. Kể từ đó, Kiev đã biến khu vực phía tây biển Đen, trong đó có cả các tuyến vận tải dẫn đến cảng chính Odessa, thành vùng nguy hiểm đối với hải quân Nga.

Theo các chuyên gia quân sự, xuồng không người lái của Iran dường như không tinh vi bằng Ukraine và thiếu các tính năng như điều hướng qua mạng lưới Starlink. Tuy nhiên, tại một vùng nước hẹp như eo biển Hormuz, chúng vẫn có thể gây ra những thiệt hại chí mạng cho tàu chiến và tàu dầu.

Việc các nhóm vũ trang Iraq tại Baghdad sử dụng UAV cáp quang, loại vũ khí mà IRGC đang sở hữu với số lượng lớn, được cho là một diễn biến đáng lo ngại, bởi các biện pháp chế áp điện tử hiện nay đều vô tác dụng với chúng.

Nga đã tiên phong sử dụng các loại UAV cáp quang này trong chiến dịch tái kiểm soát khu vực Kursk từ tay Ukraine vào cuối năm 2024. Theo các quan chức phương Tây và Ukraine, Nga cũng đã nâng cấp, hiện đại hóa dòng UAV tầm xa Shahed vốn do Iran thiết kế, đồng thời chia sẻ công nghệ quân sự và kinh nghiệm chiến trường với Tehran.

"Với tư cách đồng minh, họ có lẽ đang tích cực hợp tác, trao đổi kinh nghiệm, tình báo cũng như công nghệ", Andriy Zagorodnyuk, cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine hiện là Chủ tịch Trung tâm Chiến lược Quốc phòng tại Kiev, nhận xét. "Iran đang tiếp thu các bài học từ cuộc chiến Ukraine và sẽ nỗ lực để học hỏi nhiều hơn nữa".

Câu hỏi đặt ra là liệu quân đội Mỹ đã thay đổi như thế nào để thích nghi với kiểu chiến trường mới mà họ có khả năng phải đối mặt nếu ông Trump ra lệnh triển khai chiến dịch trên bộ nhằm đánh chiếm các hòn đảo hoặc kiểm soát vùng duyên hải của Iran để đảm bảo tự do hàng hải tại vùng Vịnh.

Từ chối đề nghị giúp đỡ từ Kiev, ông Trump tuyên bố quân đội Mỹ không cần đến kinh nghiệm của Ukraine trong lĩnh vực khí tài không người lái. "Chúng tôi không cần họ hỗ trợ về phòng thủ UAV", Tổng thống nói với Fox News. "Chúng tôi hiểu rõ về UAV hơn bất kỳ ai".

Quân đoàn Thủy quân lục chiến Mỹ đã bắt đầu thử nghiệm UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) trong những tháng gần đây và đang huấn luyện những đội vận hành FPV đầu tiên. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, chúng vẫn chỉ là những bước đi sơ khai.

"Nhìn chung, chúng ta vẫn chỉ ở giai đoạn đầu trong việc tìm hiểu công nghệ FPV, cách nó tác động đến lực lượng, cũng như những ảnh hưởng của nó đối với các chiến thuật, kỹ thuật và quy trình hiện tại", Michael Kofman, chuyên gia cao cấp tại Viện Hòa bình Quốc tế Carnegie ở Washington, đánh giá. "Nếu xét về năng lực phòng thủ sẵn có, chúng ta còn một chặng đường dài mới theo kịp trình độ của quân đội Ukraine ở thời điểm hiện tại".

Các chỉ huy cao cấp Mỹ và khối NATO từ lâu đã đánh giá thấp tầm quan trọng của cuộc cách mạng UAV tại Ukraine. Họ lập luận rằng quân đội các nước phương Tây sẽ tiến hành một kiểu tác chiến khác biệt nhờ khả năng áp đảo đối phương bằng sức mạnh không quân tuyệt đối và đòn tấn công chính xác.

"Các chỉ huy NATO, kể cả những lãnh đạo cao nhất, tin rằng chúng ta sở hữu những hệ thống tiên tiến hơn nhiều", Fabrice Pothier, giám đốc điều hành hãng tư vấn địa chính trị Rasmussen Global, cựu giám đốc hoạch định chính sách NATO, cho hay. "Nhưng thực tế, điều họ cần làm là phải tích cực học tập cách đánh của Ukraine hơn. Những gì đang diễn ra tại Ukraine và cách Iran ứng phó chiến dịch không kích nhắm vào họ chính là hồi chuông cảnh tỉnh".

Bài học từ Ukraine

Dù đã trải qua gần một tháng, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đến nay vẫn chưa thể ngăn chặn nước này dội tên lửa và UAV đáp trả vào các quốc gia vùng Vịnh cũng như Israel, đồng thời chưa thể khai thông eo biển Hormuz, nơi từng là tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Trong cuộc xung đột Nga - Ukraine, UAV là nguyên nhân gây ra phần lớn thương vong trên chiến trường. Chúng tạo ra "vùng tử thần" trải dài hơn 30 km về cả hai phía của chiến tuyến. Nhiều chiếc, nếu không muốn nói là hầu hết, được điều khiển bằng cáp quang, vốn "miễn nhiễm" với thiết bị gây nhiễu. Một số mẫu có thể hoạt động trong phạm vi tới 50 km, hơn cả chiều rộng eo biển Hormuz tại điểm hẹp nhất.

"Phương án tối ưu nhất mà Ukraine đã phát triển để đối phó UAV cáp quang là định vị và tiêu diệt các đội vận hành trước khi họ kịp xuất kích", Rob Lee, cựu sĩ quan thủy quân lục chiến, chuyên gia cấp tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại Mỹ, lưu ý.

 

 

Michael Knights, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tại Horizon Engage, công ty tư vấn chiến lược tại New York, cho rằng các đội vận hành UAV có thể bị áp chế bởi ưu thế của quân đội Mỹ về vũ khí tầm xa và các hệ thống tình báo, giám sát, trinh sát.

"Nếu triển khai chiến dịch tại Hormuz, chúng ta sẽ phải thiết lập một lưới lửa bảo vệ cực kỳ dày đặc tại đây. Khi quân đội có năng lực tác chiến điện tử mạnh nhất thế giới tập trung vào một khu vực chỉ khoảng 50 x 50 km, việc đối phương sử dụng hiệu quả UAV có lẽ sẽ khó khăn hơn nhiều", ông nói.

Nhưng kinh nghiệm từ Ukraine cho thấy các chỉ huy không chắc về điều này. "Không có lực lượng vũ trang nào có thể chuẩn bị hoàn hảo cho thử thách này, kể cả Mỹ hay châu Âu", cựu ngoại trưởng Ukraine Pavlo Klimkin cho hay. "Họ chưa sẵn sàng cả về kỹ thuật, tâm thế lẫn kinh nghiệm thực chiến".

Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)