Theo tờ NYT, Nhà Trắng không lường trước được việc Iran sẽ đóng cửa eo biển Hormuz
Trước chiến tranh, một số cố vấn Nhà Trắng tin rằng Iran sẽ không phát động chiến tranh kinh tế và làm gián đoạn nguồn cung dầu qua Vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, sau khi xung đột bắt đầu, hoạt động vận chuyển thương mại trong khu vực gần như ngừng lại, dẫn đến giá dầu toàn cầu tăng mạnh.
Sau một cuộc họp kín, Thượng nghị sĩ Christopher Murphy tuyên bố rằng chính quyền Mỹ không có kế hoạch rõ ràng nào để mở lại eo biển.
Một số quan chức quân sự cảnh báo rằng Iran có thể dùng đến các biện pháp hung hăng, coi các cuộc tấn công là mối đe dọa đến sự tồn tại của chế độ, nhưng đánh giá của họ không mang tính quyết định.
Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth hiện đang tập trung vào ba mục tiêu trong tuyên bố công khai: phá hủy tên lửa của Iran, các cơ sở sản xuất và hải quân của nước này.
Điều này có thể cho thấy rằng nền tảng đang được dọn dẹp để tổng thống Mỹ tuyên bố chấm dứt chiến dịch quân sự trong tương lai gần.
Ít nhất 17 cơ sở của Mỹ ở Trung Đông đã bị hư hại do các cuộc tấn công của Iran, theo tờ NYT
Theo đánh giá của Lầu Năm Góc trình lên Quốc hội, một trong những cuộc tấn công gây thiệt hại nặng nề nhất là vào ngày 28 tháng 2 nhằm vào trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ tại Bahrain, với thiệt hại ước tính khoảng 200 triệu đô la. Quân đội Mỹ lưu ý rằng quy mô của các cuộc tấn công trả đũa cho thấy Iran đã chuẩn bị tốt hơn cho xung đột so với dự đoán của chính quyền Donald Trump. Theo các quan chức Mỹ, Iran đã phóng hàng nghìn tên lửa và máy bay không người lái vào các cơ sở quân sự của Mỹ và đồng minh trong khu vực. Hầu hết các mục tiêu được cho là đã bị đánh chặn, nhưng ít nhất 11 căn cứ và cơ sở của Mỹ - gần một nửa tổng số cơ sở hạ tầng của Mỹ trong khu vực - đã bị hư hại. Một số tổn thất tốn kém nhất là các thành phần của hệ thống phòng không: Iran đang nhắm mục tiêu vào radar và các nút liên lạc, bao gồm các thành phần của hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD (Terminal High Altitude Area Defense).
Liên minh châu Âu đang áp đặt lệnh trừng phạt đối với 19 quan chức và thực thể của Iran để gửi tín hiệu rằng "tương lai của Iran không thể được xây dựng trên sự đàn áp".
Giá dầu tăng cao sẽ không dẫn đến tăng sản lượng dầu của Mỹ, Giám đốc điều hành Patterson-UTI cảnh báo
Andy Hendricks, Giám đốc điều hành của công ty dịch vụ mỏ dầu Patterson-UTI, đã thẳng thắn tuyên bố rằng giá dầu tăng cao do xung đột giữa Mỹ và Iran sẽ không dẫn đến tăng sản lượng dầu ở Mỹ. Lý do là do cấu trúc: nếu thị trường không ổn định, các nhà điều hành sẽ không đầu tư vốn vào các chương trình khoan mới, bất kể giá giao ngay vào bất kỳ ngày nào.
Đây là một tín hiệu thị trường quan trọng, trái ngược với giả định được chấp nhận rộng rãi rằng giá dầu WTI trên 85 đô la sẽ tự động kích hoạt phản ứng trong ngành công nghiệp dầu đá phiến của Mỹ. Ngành công nghiệp này đã chứng kiến vào năm 2022 rằng sự tăng giá do biến động địa chính trị, chứ không phải do tăng trưởng nhu cầu, không cung cấp tầm nhìn đầu tư cần thiết để biện minh cho việc phát triển các mỏ mới và đặt hàng giàn khoan. Các công ty dịch vụ như Patterson-UTI là những người đầu tiên biết khi nào các nhà điều hành thực sự bắt đầu gọi điện để đặt giàn khoan, và Hendricks nói rằng những chiếc điện thoại đó không reo.
Hậu quả đối với cán cân sản lượng toàn cầu là rõ ràng: nếu sản lượng của Mỹ không đáp ứng được cú sốc hiện tại, gánh nặng bù đắp cho sản lượng thiếu hụt ở vùng Vịnh Ba Tư sẽ hoàn toàn đổ dồn lên kho dự trữ chiến lược của IEA và bất kỳ công suất dự phòng nào còn lại trong OPEC, mà cả hai đều không phải là giải pháp lâu dài.
Một quan chức tình báo phương Tây nói với CNN rằng Nga hiện đang cung cấp cho Iran sự hỗ trợ chi tiết hơn về chiến tranh bằng máy bay không người lái, chia sẻ các chiến thuật được phát triển trong cuộc chiến ở Ukraine để giúp tấn công các mục tiêu của Mỹ và vùng Vịnh ở Trung Đông.
Sự hỗ trợ này bao gồm các chiến lược hoạt động cho máy bay không người lái Shahed, ban đầu được Iran phát triển nhưng được Nga sản xuất hàng loạt, đã chứng tỏ hiệu quả trong việc xuyên thủng các hệ thống phòng không của vùng Vịnh.
Trong khi trước đây Moscow chỉ cung cấp hỗ trợ tình báo chung chung hơn, các quan chức cho biết sự hợp tác hiện nay bao gồm các khuyến nghị cụ thể về việc nhắm mục tiêu và phương pháp tấn công bằng máy bay không người lái, chẳng hạn như phóng máy bay không người lái theo từng đợt phối hợp và thay đổi đường bay để né tránh các hệ thống phòng không.
🇮🇷🇺🇸🇦🇪| XEM: Thủy thủ Trung Quốc ghi lại cảnh 2 tên lửa đạn đạo của Iran né tránh 6 tên lửa đánh chặn Patriot/THAAD và tấn công thành công căn cứ hải quân Mỹ ở Fujairah, UAE, vào khoảng 1 giờ sáng ngày 11 tháng 3.
Mỹ - Iran xung đột một tuần, thị trường xuất hiện ba “điều bất ngờ” Cố Gia Thời (顾嘉时) – Tiến sĩ Kinh tế học, Chuyên gia phân tích kinh tế | GUANCHA | 10 tháng Ba 2026
▌Tóm tắt ý chính: Xung đột Mỹ-Iran khó kết thúc nhanh do Iran có thể chế quân-thần quyền vững chắc và chiến lược chiến tranh tiêu hao bất đối xứng. Tác động của cuộc khủng hoảng lan rộng ra ngoài giá dầu, ảnh hưởng sâu đến chuỗi cung ứng toàn cầu và thị trường bảo hiểm hàng hải. Các nền kinh tế như Nhật, Hàn, châu Âu rất dễ tổn thương do phụ thuộc đơn nhất vào năng lượng Trung Đông, trong khi Trung Quốc có lợi thế nhờ nguồn cung đa dạng, dự trữ dồi dào và hệ thống công nghiệp tự chủ. Một tuần trước, xung đột Mỹ - Iran bùng phát. Ngay khi chiến sự nổ ra, phản ứng của thị trường khá rõ ràng: ký ức về “tốc chiến tốc thắng” ở Venezuela cách đây hai tháng vẫn còn mới mẻ, nên dầu Brent vào ngày giao dịch đầu tiên sau cuộc giao tranh ngày 2 tháng 3 đã tăng điểm mở cửa nhưng sau đó diễn biến ổn định. Nhưng trong tuần tiếp theo, diễn biến sự việc đang lệch khỏi quỹ đạo dự kiến. Iran không những không sụp đổ nhanh chóng, mà ngược lại đã phát động “hành động phản kích dữ dội nhất từ trước đến nay”, đồng loạt phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) vào Israel và nhiều nước vùng Vịnh. Eo biển Hormuz thực tế đã bị phong tỏá, các nước sản xuất dầu Trung Đông buộc phải cắt giảm sản lượng, khiến giá dầu Brent tăng vọt từ 73 USD lên 93 USD. Ngày 3 tháng 3, thị trường toàn cầu thậm chí đã trải qua một đợt siết chặt thanh khoản—cổ phiếu, hàng hóa, thậm chí cả vàng đều bị bán tháo. Diễn biến thị trường sau một tuần chiến sự đã bộc lộ ba điểm lệch kỳ vọng. __ Điểm lệch kỳ vọng thứ nhất: Xung đột này có thể kết thúc nhanh chóng ▌Kỳ vọng “tốc chiến tốc thắng” không phải là vô căn cứ Khi liên quân Mỹ - Israel mở cuộc không kích vào ngày 28 tháng 2, phản ứng ban đầu của thị trường đối với xung đột là tương đối lý tính. Ngay ngày khai chiến, liên minh Mỹ - Israel đã tiêu diệt nhiều quan chức quân chính cấp cao Iran, trong đó có Lãnh tụ Tối cao Khamenei. Trước đó chưa đầy hai tháng, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đột kích Caracas, bắt giữ Maduro; dù giá dầu có biến động ngắn hạn nhưng không tạo thành xu hướng tăng bền vững. Kết quả “tốc chiến tốc thắng” từ Venezuela còn mới tinh, vào ngày giao dịch đầu tiên sau khi khai chiến (2 tháng 3), dầu thô tăng điểm mở cửa rồi giảm mạnh, từ 82 USD lại rơi xuống dưới mốc 80 USD—thị trường đang đặt cược vào kịch bản tương tự. Nhưng một tuần trôi qua, tình hình đã không diễn ra như dự kiến.
▌Iran không phải là Venezuela Venezuela là mô hình điển hình của chính trị cường nhân: chỉ cần Maduro rời đi, lập tức xuất hiện khoảng trống quyền lực, quân đội nhanh chóng đảo chính, chế độ sụp đổ trong thời gian ngắn. Logic này không thể áp dụng cho Iran. Thể chế chính trị Iran là một cấu trúc song hành giữa thần quyền và quân quyền đã được thể chế hóa. Lãnh tụ Tối cao là lãnh đạo tinh thần, nhưng “cán cân quyền lực thực sự”—Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC)—lại sở hữu chuỗi chỉ huy độc lập với chính phủ dân sự (tổng thống/nội các), hệ thống kinh tế riêng biệt và mạng lưới căn cứ quân sự trải khắp cả nước. IRGC trung thành không phải với cá nhân Khamenei, mà với ý thức hệ của Cách mạng Hồi giáo. IRGC coi trọng sự kế thừa của thể chế và đường lối hơn là sự tồn tại thể xác của một cá nhân. Do đó, ngay sau khi Khamenei bị tập kích, Vệ binh Cách mạng nhanh chóng tuyên bố: “Sẽ tiếp tục kháng cự trên con đường của Lãnh tụ, thể chế sẽ không thay đổi”.
▌Chiến tranh bất đối xứng khiến “giải quyết nhanh” khó khả thi Nếu Mỹ - Israel có thể dùng hỏa lực áp đảo để nhanh chóng phá hủy năng lực quân sự Iran, thì “tốc quyết” vẫn có thể xảy ra. Nhưng thời đại UAV đã thay đổi quy tắc này. Theo tổng hợp từ nhiều nguồn công khai như CNBC, NYT, Bloomberg và nghiên cứu viên Kelly Grieco của Trung tâm Stimson, mỗi chiếc UAV dòng Shahed của Iran chỉ có chi phí từ 20.000 đến 50.000 USD, trong khi mỗi quả tên lửa Patriot để đánh chặn có giá khoảng 4 triệu USD, và tên lửa THAAD lên tới 12 triệu USD. Như Kelly Grieco (Trung tâm Stimson) nhận định: “Iran cứ chi 1 USD, thì đối phương phải bỏ ra 20–28 USD để đối phó”. Liên quân Mỹ - Israel có thể giành thắng lợi trong từng trận không kích về mặt chiến thuật, nhưng rất khó thắng trong cuộc chiến tiêu hao với cơ cấu chi phí như vậy. Hơn nữa, hàng chục năm trừng phạt đã buộc Iran nội địa hóa toàn bộ chuỗi cung ứng tên lửa, UAV và đạn dược, với các cơ sở sản xuất nằm sâu trong núi và hầm ngầm—rất khó bị phá hủy hoàn toàn bằng không kích.
▌Cuộc chiến này sẽ kéo dài bao lâu? Nhìn lại thời điểm xung đột Nga - Ukraine bùng phát tháng 2 năm 2022, thị trường cũng phổ biến kỳ vọng “giải quyết nhanh”. Sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát, giá dầu Brent trong vòng hai tuần đã tăng vọt từ mức khoảng 100 USD lên vùng 130–140 USD, rồi mất gần nửa năm mới dần hồi phục. Thị trường đã trải qua một chu kỳ “phủ nhận → chấp nhận → định giá lại” đầy đủ. Cuộc xung đột Mỹ - Iran hiện nay có thể đang ở nửa đầu của chu kỳ này. Về thời gian kéo dài xung đột, có thể đưa ra ba kịch bản: Nếu trong vòng 2–4 tuần tới, thông qua hòa giải ngoại giao đạt được lệnh ngừng bắn hoặc khôi phục một phần lưu thông eo biển, giá dầu nhiều khả năng dao động trong vùng 90–100 USD. Một số ngân hàng đầu tư như JPMorgan, trong kịch bản cực đoan “eo biển Hormuz bị phong tỏa lâu dài”, dự báo giá dầu có thể vọt lên 120–130 USD. Nếu xung đột leo thang hơn nữa và cơ sở hạ tầng năng lượng bị tấn công trực tiếp, Bộ trưởng Năng lượng Qatar cảnh báo giá dầu có thể vọt lên trên 150 USD. Kịch bản nào sẽ xảy ra cuối cùng, phụ thuộc vào cuộc đấu tranh giữa hai biến số then chốt: một bên là tốc độ lan truyền áp lực chính trị trong nước Mỹ—sự chia rẽ trong đảng Cộng hòa, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026 đang đến gần, và lạm phát do giá dầu cao—đều đang thúc ép ông Trump tìm lối thoát; bên kia là lựa chọn chiến lược của ban lãnh đạo mới Iran—phe cứng rắn hay ôn hòa nắm quyền—sẽ quyết định Iran tiếp tục leo thang hay để lại không gian đàm phán. __ Điểm lệch kỳ vọng thứ hai: Tác động chỉ là giá dầu tăng ngắn hạn ▌Eo biển Hormuz: Không chỉ là “mất vài chuyến tàu dầu” Giá dầu Brent tăng từ 73 USD lên 93 USD trong một tuần—tăng 27%—là mức tăng rất lớn, nhưng có thể tạo ra ảo tưởng rằng toàn bộ tác động chỉ là giá dầu tăng. Thực tế, giá dầu chỉ là một phần của cuộc khủng hoảng này. Nhiều số liệu thống kê cho thấy, mỗi ngày có khoảng 17–20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu đi qua eo biển Hormuz, chiếm khoảng 1/4 đến 1/3 tổng lượng dầu mua bán bằng đường biển toàn cầu. Trong tình trạng eo biển bị phong tỏa thực chất và chỉ có thể dựa vào các đường ống vòng hạn chế của Saudi Arabia và UAE, thì mỗi ngày thế giới sẽ thiếu hụt khoảng 12–15 triệu thùng dầu, vượt xa công suất dự phòng có thể huy động ngay của OPEC+ (khoảng 3–4 triệu thùng/ngày). Vấn đề nan giải hơn là phần lớn xuất khẩu dầu thô của Saudi Arabia, UAE và Kuwait đều phụ thuộc vào tuyến đường thủy này. Việc phong tỏa không chỉ ngăn cản xuất khẩu, mà còn trong vòng 3–4 tuần sẽ làm đầy các bồn chứa trên đất liền và trên biển, buộc các nước này phải giảm sản lượng, thậm chí ngừng sản xuất để “dọn chỗ cho kho chứa”. Một khi xảy ra tình trạng đóng giếng hàng loạt, do các ràng buộc thực tế về bảo vệ mỏ dầu, an toàn cơ sở hạ tầng và tái khởi động chuỗi logistics, việc khôi phục sản xuất thường mất vài tuần đến vài tháng. Do đó, ngay cả khi lệnh phong tỏa được dỡ bỏ trong ngắn hạn, nhịp độ khôi phục nguồn cung toàn cầu cũng có khả năng chậm hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu của thị trường.
▌Tác động ẩn ngoài dầu mỏ Nếu cho rằng eo biển Hormuz chỉ liên quan đến dầu mỏ, thì vẫn đánh giá thấp tầm quan trọng của tuyến đường này. Khoảng 1/5 lượng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Qatar, một trong những nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, gần như toàn bộ LNG đều phải đi qua tuyến này. Việc gián đoạn nguồn cung khí đốt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến điện lực và công nghiệp ở châu Á và châu Âu. Nhưng còn một rủi ro ẩn khuất hơn, ít khi xuất hiện trên tít báo: lưu huỳnh. Trung Đông chiếm hơn 40% lượng lưu huỳnh xuất khẩu toàn cầu—nguyên liệu cốt lõi để sản xuất phân lân. Vùng Vịnh cũng là nguồn xuất khẩu urê và dung dịch urê cho xe diesel (DEF) lớn nhất thế giới. Việc gián đoạn nguồn cung lưu huỳnh đồng nghĩa với sản xuất phân bón sụt giảm, dẫn đến áp lực giá lương thực, còn thiếu DEF sẽ khiến hàng triệu xe tải diesel toàn cầu phải giảm tốc độ hoặc ngừng hoạt động. Từ dầu mỏ đến khí đốt, từ khí đốt đến lưu huỳnh, từ lưu huỳnh đến phân bón, từ phân bón đến lương thực—một khi eo biển này bị cản trở, tác động sẽ lan truyền dọc theo chuỗi cung ứng, cuối cùng hiện diện trên mức giá tại các siêu thị.
▌Một rủi ro ẩn khác: Thị trường bảo hiểm co lại mạnh mẽ Ngay cả khi lệnh phong tỏa được dỡ bỏ về mặt quân sự, vẫn còn một rào cản ít được chú ý khiến vận tải biển khó có thể nhanh chóng trở lại bình thường: bảo hiểm. Vận tải biển quốc tế dựa vào một hệ thống bảo hiểm phối hợp—bao gồm bảo hiểm thân tàu, bảo hiểm hàng hóa, bảo hiểm chiến tranh và bảo hiểm trách nhiệm dân sự (P&I). Trong môi trường chiến tranh trên các tuyến hàng hải then chốt, thiếu bất kỳ loại bảo hiểm nào cũng đủ khiến một con tàu không thể tham gia thương mại quốc tế bình thường. Một khi eo biển Hormuz bị các ủy ban chiến tranh quốc tế liệt vào khu vực rủi ro cao, các điều khoản bảo hiểm chiến tranh trên thị trường London sẽ nhanh chóng điều chỉnh: hoặc là phụ phí bảo hiểm chiến tranh tăng vọt đến mức chỉ rất ít chủ tàu dám chịu, hoặc là từ chối bảo hiểm cho một số tàu, quốc tịch hoặc tuyến đường cụ thể. Những con tàu không có đủ bảo hiểm, trên thực tế sẽ rất khó được cấp phép cập cảng, cũng như khó đáp ứng yêu cầu về chứng từ bảo hiểm trong thư tín dụng, coi như bị loại khỏi hệ thống thương mại quốc tế. Đây không phải là giả định. Sau vụ hai tàu chở dầu bị tấn công ở vịnh Oman năm 2019, phụ phí bảo hiểm chiến tranh cho tàu chở dầu ra vào vịnh Ba Tư đã tăng gấp nhiều lần, thậm chí gấp mười lần trong thời gian ngắn. So với thời điểm đó, nếu hiện nay xảy ra tình trạng phong tỏa thực tế kèm theo mối đe dọa liên tục từ tên lửa và UAV, phản ứng của thị trường bảo hiểm sẽ còn dữ dội hơn nữa. Khác với hành động quân sự, việc điều chỉnh thị trường bảo hiểm có chu kỳ riêng. Các công ty bảo hiểm và tái bảo hiểm cần dựa vào dữ liệu tổn thất mới để đánh giá lại rủi ro, sửa đổi mô hình và đàm phán lại hợp đồng tái bảo hiểm. Quá trình định giá lại và điều chỉnh năng lực này thường kéo dài một đến hai chu kỳ tái bảo hiểm, có thể mất nửa năm đến hơn một năm. Điều đó có nghĩa là, ngay cả khi căng thẳng địa chính trị dịu bớt, thị trường bảo hiểm vận tải biển vẫn có thể duy trì trạng thái “phụ phí cao, hạn chế phạm vi, thận trọng承保” trong thời gian dài, trở thành nút thắt cuối cùng—và thuần túy về mặt kỹ thuật tài chính—trong việc khôi phục thương mại bình thường.
▌Bẫy đình lạm: Tổ hợp ác mộng của ngân hàng trung ương Một bên là cú sốc nguồn cung năng lượng do xung đột Trung Đông đẩy giá cả leo thang, một bên là các chỉ số việc làm và tăng trưởng suy yếu. Quan chức Fed Goolsbee thẳng thắn nói rằng, đình lạm là tình huống tồi tệ nhất mà ngân hàng trung ương phải đối mặt. Trong các nền kinh tế mới nổi, Ngân hàng Trung ương Philippines đã chỉ đích danh rủi ro giá năng lượng: Thống đốc Remolona cho biết, nếu giá dầu vượt 100 USD/thùng và đẩy lạm phát vượt trần mục tiêu 4%, ngân hàng trung ương có thể buộc phải thắt chặt chính sách tiền tệ. Điều này có nghĩa là, một khi giá dầu tiếp tục tăng, việc tăng lãi suất sẽ được xem xét lại. Fed cũng đối mặt với bài toán tương tự. Đầu năm 2026, hợp đồng tương lai lãi suất từng định giá 2–3 lần cắt giảm 25 điểm cơ bản trong năm; nhưng cùng với đà tăng giá dầu và lo ngại tái lạm phát, thị trường đã nâng mạnh mức đặt cược rằng Fed sẽ không cắt giảm lãi suất trong cả năm, khiến không gian cắt giảm bị thu hẹp đáng kể. Không cắt giảm lãi suất đồng nghĩa với việc lãi suất cao sẽ kìm hãm huy động vốn và đầu tư; nhưng cắt giảm vội vàng lại có thể khiến lạm phát mất kiểm soát trở lại. __ Điểm lệch kỳ vọng thứ ba: Mức độ bị ảnh hưởng của tất cả các nước là như nhau ▌Cùng một cú sốc, nhưng mức độ đau đớn khác nhau Nếu chỉ nhìn vào mức giá dầu tăng từ 73 lên 93 USD, bạn có thể nghĩ rằng mọi quốc gia đều chịu tác động tương tự. Nhưng hãy mở biểu đồ cổ phiếu và tỷ giá các nước ra, bức tranh hoàn toàn khác biệt.
Hàn Quốc chịu đòn đầu tiên. Chỉ số KOSPI trong hai phiên giao dịch đầu tháng 3 đã lao dốc hơn 12%, có thời điểm kích hoạt cơ chế ngắt mạch. Hàn Quốc gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu năng lượng hóa thạch, trong đó hơn 70% lượng dầu thô đến từ Trung Đông và chủ yếu vận chuyển qua eo biển Hormuz. Chi phí năng lượng tăng vọt đã đâm thủng lợi nhuận vốn đã mỏng manh của ngành sản xuất xuất khẩu Hàn Quốc. Cổ phiếu các “đầu tàu” như Samsung Electronics và SK Hynix trong ngày đó đều giảm hơn 10%, trở thành lực lượng dẫn dắt đà giảm.
Tình hình Nhật Bản cũng không sáng sủa, nhưng biểu hiện khác biệt: Yên Nhật không tăng mà lại giảm—thông thường trong khủng hoảng địa chính trị, Yên là tài sản trú ẩn an toàn; nhưng lần này, kỳ vọng về chi phí nhập khẩu năng lượng tăng vọt đã áp đảo nhu cầu trú ẩn, khiến tỷ giá USD/JPY dao động quanh mốc 157, yếu hơn so với mức then chốt 155 trước đó. Hơn 90% lượng dầu nhập khẩu của Nhật đến từ Trung Đông, phần lớn phải đi qua eo biển Hormuz, nên lo ngại an ninh năng lượng đã triệt tiêu thuộc tính trú ẩn truyền thống của đồng Yên.
Châu Âu đối mặt với sự mong manh kép. Một mặt, châu Âu vừa mới thoát khỏi cuộc khủng hoảng năng lượng sau xung đột Nga - Ukraine, và sự phụ thuộc vào LNG từ Mỹ và Trung Đông đã tăng đáng kể, nay nguồn cung này lại bị đe dọa. Mặt khác, ngành sản xuất châu Âu—đặc biệt là hóa chất và ô tô Đức—phụ thuộc vào năng lượng giá rẻ và nguyên liệu hóa dầu từ Trung Đông nhiều hơn mức thông thường được nhận thức. Chỉ số DAX trong tuần giảm gần 7%, đồng Euro suy yếu so với USD, nhưng vẫn dao động trong vùng 1,15–1,17.
Tình thế của Mỹ lại phức tạp hơn. Là bên chủ đạo trong cuộc xung đột này, Mỹ không có rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng về mặt vật lý. Tuy nhiên, áp lực lạm phát do giá dầu tăng đang gây phản ứng ngược, khiến chỉ số niềm tin người tiêu dùng suy yếu. Đối với một chính phủ đang vận động cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026, diễn biến của giá dầu và lạm phát trở nên vô cùng quan trọng.
▌Logic dài hạn của vàng đã thay đổi Sau khi bàn về tác động bất đối xứng lên thị trường chứng khoán và kinh tế, còn một tài sản cần xem xét riêng: vàng. Về ngắn hạn, diễn biến giá vàng quả thực dễ gây bối rối. Ban đầu, khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát, giá vàng được đẩy lên cao nhờ tâm lý trú ẩn, từng chạm mức đỉnh ngắn hạn; nhưng vào khoảng ngày 3 tháng 3, cùng với đồng USD tăng mạnh, kỳ vọng lãi suất điều chỉnh và một phần dòng tiền chốt lời, vàng cũng giảm mạnh—nhìn bề ngoài, có几分 giống với cảnh tượng tháng 3 năm 2020 “khi mọi người hoảng loạn, ngay cả vàng cũng bị bán”. Nhưng bản chất của hai sự kiện này không hoàn toàn giống nhau: năm 2020 là do thiếu hụt thanh khoản USD toàn cầu gây ra bán tháo bị động, còn lần này giống hơn với điều chỉnh kỹ thuật và tái cân bằng tài sản ở vùng đỉnh. Nếu áp lực thanh khoản tăng mạnh trong tương lai, vàng về ngắn hạn vẫn có thể xuất hiện biến động dữ dội tương tự. Nhưng nếu mở rộng góc nhìn, logic hỗ trợ dài hạn của vàng lần này đang chuyển dịch từ “trú ẩn đơn thuần” sang “công cụ đối chọi mang tính hệ thống”, điểm này thực sự khác biệt so với đa số các cuộc khủng hoảng địa chính trị trước đây. Ta có thể quan sát từ ba đầu mối sau: Đầu mối một: “Cam kết an ninh” của Mỹ bị suy giảm uy tín. Trong nhiều thập kỷ qua, một trong những luận điểm cốt lõi để Mỹ duy trì hiện diện quân sự ở Trung Đông là: “Nơi nào có căn cứ Mỹ, nơi đó tương đối an toàn”. Các căn cứ quân sự Mỹ vừa là răn đe, vừa là một dạng “bảo chứng an ninh”. Trong đợt xung đột này, Iran đã tiến hành nhiều đợt tấn công bằng tên lửa và UAV vào các căn cứ quân sự Mỹ và cơ sở liên quan tại Qatar, UAE, Bahrain, Kuwait và Saudi Arabia. Điều này ít nhất chứng minh một điều: ngay cả khi có căn cứ Mỹ, khu vực đó cũng không phải là “vùng an toàn miễn nhiễm”.
Điều này không có nghĩa là cam kết an ninh của Mỹ đã “vô hiệu”, hay các nước vùng Vịnh sẽ ngay lập tức xa lánh Mỹ. Nhưng một khi niềm tin vào “cái ô an ninh” của Mỹ bị suy yếu, thì khả năng điều chỉnh biên độ các thỏa thuận chính trị và kinh tế được xây dựng xung quanh chiếc “ô” này (bao gồm mua sắm vũ khí, hiệp định đồn trú, một số hợp tác năng lượng và vốn) trong tương lai sẽ tăng lên. Đầu mối hai: Cơ chế hồi lưu đô-la dầu mỏ chịu áp lực, nhưng chưa đứt gãy. Từ những năm 1970, các nước sản xuất dầu Trung Đông dùng đô-la để thanh toán dầu mỏ, rồi hồi lưu lượng đô-la dư thừa vào trái phiếu kho bạc Mỹ và các tài sản Mỹ—đây được coi là vòng tuần hoàn then chốt của “hệ thống đô-la dầu mỏ”. Trong bối cảnh xung đột và chi phí chiến tranh gia tăng, các báo cáo từ Financial Times (Anh) cho biết: Saudi Arabia, UAE và Qatar đã khởi động rà soát nội bộ, đánh giá khả năng viện dẫn điều khoản bất khả kháng để xem xét lại các cam kết đầu tư và mua sắm vũ khí quy mô lớn ở nước ngoài (kể cả với Mỹ) nhằm giảm bớt áp lực tài chính do chiến tranh. Điều này cho thấy, ở giai đoạn hiện tại, nhịp độ và cấu trúc của dòng hồi lưu đô-la dầu mỏ đang chịu áp lực điều chỉnh. Dù chưa thể nói “vòng tuần hoàn đô-la dầu mỏ đã bị đứt gãy”, nhưng có thể khẳng định rằng, nền tảng chính trị và tài khóa hỗ trợ vòng tuần hoàn này đang trở nên kém vững chắc hơn.
Đầu mối ba: Mua vàng của ngân hàng trung ương chuyển từ “xu hướng trú ẩn” sang “tái cấu trúc dự trữ”. Dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council) cho thấy, lượng vàng ròng mà các ngân hàng trung ương toàn cầu mua vào trong những năm gần đây đã tăng mạnh. Đa số các nghiên cứu và tổ chức uy tín đều đồng thuận rằng, làn sóng mua vàng này của ngân hàng trung ương không chỉ là “trú ẩn truyền thống”, mà vai trò của vàng trong dự trữ chính thức của các nước đang dần chuyển thành “vị thế chiến lược dài hạn ở cấp độ chủ quyền để đối chọi với rủi ro tín nhiệm của hệ thống đô-la và tiền pháp định”.
Do đó, dù về ngắn hạn giá vàng vẫn sẽ bị rung lắc bởi cú sốc thanh khoản và diễn biến địa chính trị, nhưng logic hỗ trợ dài hạn của nó đang thay đổi từ bên trong—chuyển từ “tài sản trú ẩn thuần túy” thành “công cụ đối chọi mang tính cấu trúc đối với toàn bộ hệ thống đô-la—dầu mỏ—an ninh”. Sự thay đổi trong mô hình định giá vàng, về bản chất, phản chiếu quá trình thị trường toàn cầu đánh giá lại khuôn mẫu của trật tự an ninh và hệ thống tài chính hiện hữu, và trong quá trình đánh giá lại này, vai trò của Trung Quốc ngày càng nổi bật.
▌ Vì sao Trung Quốc lại khác biệt? Quay lại so sánh ở cấp độ quốc gia. Lý do khiến Nhật, Hàn và châu Âu thể hiện sự mong manh trong cuộc xung đột Mỹ - Iran này có thể quy kết thành ba chữ: “Quá phụ thuộc”. Nguồn năng lượng đơn nhất, tuyến vận chuyển đơn nhất, phương án thay thế hạn chế. Trung Quốc lại có đệm chống sốc mang tính cấu trúc trên cả ba phương diện này.
Xét về cấu trúc nguồn cung, trong những năm gần đây, nguồn nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc đã đa dạng hóa rõ rệt: tỷ trọng dầu Trung Đông trong tổng lượng nhập khẩu của Trung Quốc đã giảm xuống dưới một nửa, tỷ trọng cung cấp từ Nga tăng mạnh, ngoài ra còn có nguồn cung từ châu Phi, Mỹ Latinh và Đông Nam Á. Về tuyến vận chuyển, dù đúng là một tỷ lệ đáng kể dầu thô phải đi qua eo biển Hormuz, nhưng mức độ phụ thuộc rõ ràng thấp hơn nhiều so với cấu trúc cực đoan của Nhật Bản—hơn 90% dầu mỏ đến từ Trung Đông và gần như toàn bộ đi qua Hormuz.
Xét về năng lực dự trữ, tính đến cuối năm 2025, nhiều tổ chức ước tính tổng lượng dự trữ chiến lược và tồn kho thương mại dầu mỏ của Trung Quốc vào khoảng 1,2–1,3 tỷ thùng. Theo mức nhập khẩu và tiêu thụ bình quân ngày, tổng lượng này đủ để che chắn cho ít nhất 4 tháng gián đoạn nguồn cung bên ngoài, rõ ràng cao hơn nhiều so với “ngưỡng an toàn 90 ngày” mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đặt ra cho các nước thành viên. Trong tình huống cực đoan, Trung Quốc có cửa sổ thời gian hơn ba tháng để tiến hành hòa giải ngoại giao, tái cấu trúc thương mại và điều tiết nội bộ.
Xét về cấu trúc chuỗi công nghiệp, Nhật và Hàn cũng có năng lực石化 và sản xuất toàn diện và phát triển, không phải là “chỉ biết nhập khẩu hàng trung gian”. Nhưng do phụ thuộc vào năng lượng từ một khu vực + một tuyến đường duy nhất, nên một khi Hormuz “hở mắt xích”, cú sốc sẽ trực tiếp và dữ dội hơn nhiều. So sánh mà nói, khả năng đệm chống tổng hợp của Trung Quốc—về mức độ đa dạng nguồn cung, quy mô dự trữ và chiều sâu hệ thống công nghiệp—rõ ràng mạnh hơn so với Nhật, Hàn và đa số các nước châu Âu. Nhìn lại ba điểm lệch kỳ vọng này—xung đột sẽ không nhanh chóng kết thúc, tác động vượt xa giá dầu, và mức độ chịu áp lực của các nước khác nhau rất lớn—chúng cùng chỉ về một thay đổi sâu sắc: những gì được coi là bảo đảm an ninh và lưu thông chuỗi cung ứng đương nhiên trong nhiều thập kỷ qua, đang được thị trường toàn cầu định giá lại.
Từ góc độ khung đầu tư, những nền kinh tế sở hữu nền tảng sản xuất hùng hậu, chuỗi công nghiệp quốc phòng hoàn chỉnh và năng lực khoa học công nghệ dẫn đầu, sẽ chiếm ưu thế trong quá trình tái cấu trúc giá trị tài sản toàn cầu mới, từ đó giành được sự hỗ trợ định giá dài hạn mang tính dẻo dai hơn.
Và vị thế của Trung Quốc trong quá trình định giá lại này, quan trọng hơn nhiều so với dự đoán của đa số người. Nguồn năng lượng đa dạng hóa, dự trữ chiến lược dồi dào và hệ thống công nghiệp toàn diện, tự chủ, kiểm soát được—những thành quả tích lũy từ bố cục tiên phong và đầu tư liên tục trong nhiều thập kỷ qua—đã chuyển hóa thành tài sản chiến lược quý giá. Trong logic này, tài sản Trung Quốc có thể trở thành hướng hưởng lợi chính trong cuộc cải cách hệ thống định giá này
Vực thẳm Trung Đông: Trump kéo Mỹ vào cuộc chiến không thể thắng và không thể rút lui Tất cả các cuộc chiến của Mỹ ở Trung Đông đều kết thúc bằng những thất bại chỉ được che đậy bằng những lời lẽ chính trị suông. Nhưng lần này, sẽ không có chuyện rút lui. Antoan Rôsa | ADVANCE CROATIA | 10 tháng Ba 2026 Tóm tắt ý chính: Mỹ đang sa lầy vào cuộc chiến với Iran mà không thể thắng và không thể rút lui mà không bỏ rơi Israel, tạo ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan. Trump bị chỉ trích vì hành động thiếu suy nghĩ, bị thúc đẩy bởi giá dầu và lợi ích chính trị, trong khi châu Âu lo lắng về hậu quả kinh tế và Nga tận dụng cơ hội để khẳng định vị thế năng lượng. Lịch sử cho thấy Mỹ liên tục thất bại trong các cuộc chiến ở Trung Đông (như Iraq, Afghanistan), và cuộc xung đột hiện tại có nguy cơ leo thang, bao gồm khả năng Iran phát triển vũ khí hạt nhân, đe dọa sự ổn định của khu vực và thế giới.
Cuối cùng, Trump có thể nói rằng chính ông cũng không biết tại sao lại tấn công Iran, nhưng dù sao thì "mục tiêu, tất nhiên, đã đạt được". Dầu mỏ hoàn toàn có thể thúc đẩy ông. Thị trường theo dõi tình hình từng phút, và ngay khi giá dầu bắt đầu tăng, Trump đã nói về khả năng sớm kết thúc chiến tranh. Đặc biệt thú vị khi theo dõi phản ứng ở châu Âu, bởi vì ở đó họ phản ứng gần như tự động. Khi Trump và Netanyahu tấn công Iran một cách bất ngờ và hèn hạ, trong khi các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra, không ai ở châu Âu hối hả hành động. Khi một trường trung học bị ném bom, không ai phản ứng. Ngay cả bây giờ, khi có bằng chứng rằng chính tên lửa Tomahawk đã giết chết trẻ em Iran, vẫn không có bình luận nào. Hơn nữa, trong suốt mười ngày qua, chúng ta chỉ nghe thấy những tuyên bố có thể được hiểu là ủng hộ, và đặc biệt là những kẻ đạo đức giả bóp méo sự thật và đổ lỗi cho Iran là kẻ xâm lược. Tuy nhiên, ngay khi giá dầu tăng vọot, các lãnh đạo EU như biến thành loa phát thanh của thị trường và lập tức nói về việc cần phải kết thúc xung đột này càng sớm càng tốt, giảm căng thẳng và hòa giải. Nga, mặt khác, với nụ cười mỉa mai hoặc nghiêm túc (khó đánh giá chỉ qua tuyên bố được công bố), nói rằng châu Âu không có gì phải lo lắng, vì Nga có nhiều nguồn năng lượng và có thể bán chúng. Tất nhiên, châu Âu chưa sẵn sàng (cho đến nay) cho một cú lật như vậy, nhưng họ đang lo lắng, và tất cả các đồng minh, những người có thể tiếp cận Trump dù chỉ một chút, đều yêu cầu ông trả lời chỉ một câu hỏi: điều này sẽ kéo dài bao lâu nữa? Không nhất thiết phải nói về chiến tranh — họ không thấy vấn đề ở đó, và họ đã chứng minh điều này. Họ quan tâm đến việc xung đột này sẽ kéo dài bao lâu, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến chính họ. Bài phát biểu gần đây của Trump là một câu trả lời đặc biệt cho họ, nhưng ông giải thích, nói nhẹ nhàng, rất tồi. Trong đống mâu thuẫn, ông truyền đạt một thông điệp: "chiến tranh có thể sớm kết thúc". Ngay lập tức, các phương tiện truyền thông rộn ràng với các tiêu đề, và giá dầu giảm. Ở đây cần tính đến cách thị trường phản ứng như thế nào. Mọi thứ diễn ra tự động. Tự động theo dõi và "lọc" tin tức mỗi giây để hiểu điều gì sẽ xảy ra với dầu mỏ, với các tàu chở dầu gần eo biển Hormuz, các tàu chở dầu dầu ở Vịnh... Nhờ đó, một hệ thống đã hình thành, trong đó chỉ một câu nói của Trump có thể làm giảm hoặc tăng giá — tùy thuộc vào nội dung. Nhưng đây chỉ là một miếng băng mỏng che đi vết thương của cuộc khủng hoảng, cuộc khủng hoảng này sẽ còn trầm trọng hơn, bởi vì Mỹ, đặc biệt là Donald Trump, đã quen với việc tấn công bao lâu họ muốn và rút lui ngay khi họ cho rằng rủi ro đã quá lớn. Điều này đã xảy ra vào năm ngoái với Iran trong cuộc chiến 12 ngày. Cũng vậy, chắc chắn đã xảy ra với Venezuela (điều này đã làm Trump phấn chấn!), nhưng khi ông ta nhắm đến Greenland, chúng ta đã thấy ông ta thực sự đối phó với thách thức tồi tệ như thế nào. Và thách thức đó cũng không phải là nghiêm trọng lắm. Liên minh châu Âu khi đó hơi ngại ngùng phản đối rằng nếu tiếp tục leo thang, họ sẽ buộc phải áp dụng một loạt biện pháp kinh tế nhằm vào nền kinh tế Mỹ. Ngày hôm sau, tại Davos, Donald Trump đã lùi bước và (tạm thời) từ bỏ tất cả. Đây là một chi tiết quan trọng, cho thấy Mỹ thích ngập trong bể bơi bá quyền, chỉ khi không ai thách thức họ. Trong các tình huống khác, họ rút lui trước "rủi ro", và như vậy, những thất bại của Mỹ ngày càng nhiều, chỉ còn lại lời lẽ chính trị và tuyên truyền. Toàn bộ thế kỷ 21, nếu nhìn kỹ hơn, Mỹ hoặc tích lũy thất bại, hoặc thể hiện sự thống trị của mình trước những đối thủ không thể chống trả. Lấy ví dụ, Iraq năm 2003. Đây là một trong những thất bại lớn nhất của Mỹ. Cuộc xâm lược không chỉ làm Saddam Hussein bất ngờ, mà còn nhiều chuyên gia địa chính trị. Tại sao phải phá hủy Iraq, một quốc gia, ít nhất dưới thời Saddam, là kẻ thù chính của Iran, kìm hãm sự mở rộng ảnh hưởng của Iran? Trong gần suốt thời gian cầm quyền, Saddam đã đấu tranh với Cách mạng Hồi giáo Iran, điều này đã được chứng minh, với sự hỗ trợ của Mỹ, qua cuộc chiến đẫm máu khốc liệt với Iran trong những năm 80. Mặc dù có những "hiểu lầm" sau đó (cuộc xâm lược của Iraq vào Kuwait và cuộc chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất), việc phá hủy Iraq, như sau này mới thấy, đã mở ra một vùng ảnh hưởng khổng lồ cho Iran cho đến tận Israel. Rõ ràng, người Mỹ không lên kế hoạch cho điều này và thậm chí không nghĩ đến. Mục tiêu giống như sự mê muội của Trump hiện nay — chiếm lấy dầu mỏ. Đây là mục tiêu duy nhất và tàn nhẫn của cuộc xâm lược và chiếm đóng Iraq. Và điều gì đã xảy ra? Điều mà hiện nay, nói chung, lại đang xảy ra với người Mỹ. Họ đã chiếm được Iraq, chiếm được Baghdad và tin rằng mọi việc đã xong, nhưng thực tế mọi thứ mới chỉ bắt đầu. Họ không thể ngờ rằng cuối cùng phong trào kháng chiến sẽ buộc họ phải rút lui, nhưng kết quả lại như vậy. Họ không bị đánh bại bởi bất kỳ vũ khí khủng khiếp nào hay một đội quân khổng lồ, mà là bởi các đơn vị du kích, những người chủ yếu sử dụng các thiết bị nổ tự chế. Thực ra, đó là các bộ kích nổ tự chế được kết nối với những chiếc điện thoại di động rẻ tiền. Nhờ những thiết bị giá rẻ này, họ đã gây ra thiệt hại lớn cho quân đội Mỹ đến mức Mỹ không thể chịu đựng nổi, đặc biệt là về mặt chính trị (và đây là yếu tố then chốt trong bất kỳ xung đột nào sau Chiến tranh Lạnh). Trong cuộc chiến ở Việt Nam, Mỹ có thể mất nhiều binh sĩ, nhưng xung đột đó được trình bày như một "cuộc chiến sinh tử" (cuối cùng Mỹ cũng thua). Trong thế kỷ 21, Mỹ không thể che giấu hàng nghìn người chết, và hệ thống không thể xử lý điều này, vì không thể biện minh cho những tổn thất như vậy. Chuyện khác nếu Mỹ chiến đấu trên biên giới của mình, như Nga đang làm ngày nay. Nhưng chiến tranh "ở một nơi xa xôi" là một chuyện khác, không được ưa chuộng, và chỉ có thể chấp nhận như một cuộc phiêu lưu ngắn hạn hoặc một nhiệm vụ không có tổn thất. Vì vậy, không ai trách Obama vì đã tấn công Libya, vì Libya không thể kháng cự. Họ chỉ đơn giản ném bom cho đến khi hệ thống bị phá hủy hoàn toàn. Nhưng ngay cả như vậy, Mỹ cũng không đạt được những gì họ muốn, và đã bỏ rơi Libya, tạo ra một quốc gia không thể tồn tại ở Bắc Phi (đường di cư chính vào châu Âu đã đi qua đây).
Ở Afghanistan, Mỹ đã chiến đấu 20 năm, giả vờ để "cứu đất nước khỏi Taliban", nhưng cuối cùng chính Taliban đã đuổi người Mỹ đi. Tuy nhiên, Mỹ vẫn là cường quốc hàng đầu thế giới, và ít ai dám gọi sự thật bằng tên: cường quốc mạnh nhất đã bị đánh bại bởi những chiến binh kiên cường, những người thường chiến đấu chân đất. Syria cũng sụp đổ, nhưng kết quả này chủ yếu là công lao của Thổ Nhĩ Kỳ hơn là của Mỹ. Mỹ gần như đặt tất cả cược vào dự án người Kurd ở phía đông. Cuối cùng, họ nhận ra rằng không đáng để làm vậy và rút khỏi Syria, bỏ mặc người Kurd cho số phận và sự khoan dung của các chính quyền Hồi giáo mới ở Damascus và các tay súng thân Thổ Nhĩ Kỳ. Bây giờ, mọi thứ quay trở lại với người Mỹ, vì họ muốn "bỏ rơi" người Kurd chống lại Iran, nhưng người Kurd đã rút ra bài học. Người Kurd ở Iran hiện nay chúc mừng Ayatollah mới, cho thấy họ không có ý định gây bất ổn cho đất nước họ đang sống, còn người Kurd ở Syria khuyên những người Kurd láng giềng ở Iraq đừng ngây thơ. Người Mỹ cuối cùng sẽ bỏ rơi họ, như đã bỏ rơi chính họ. Nhưng hãy quay lại một chút với việc Mỹ rút khỏi Iraq và các thiết bị nổ tự chế. Trong phiên bản mới, đó là máy bay không người lái của Iran. Những thiết bị rẻ tiền, được sản xuất hàng loạt trong các đường hầm bí mật và dưới các đồng bằng của Iran. Ai biết được mỗi ngày sản xuất bao nhiêu máy bay không người lái như vậy. Hơn nữa, chúng được cấu tạo từ các mô-đun, nghĩa là một phần có thể được lắp ráp ở một nơi, một phần ở nơi khác, và ở nơi thứ ba, máy bay không người lái đã sẵn sàng để phóng. Để thắng, người Mỹ phải đưa quân đội mặt đất vào Iran núi non để chiếm giữ các điểm chính (giả sử rằng Mỹ thực sự biết chúng ở đâu). Điều này cũng áp dụng cho vật liệu hạt nhân. Chính Trump đã gián tiếp thừa nhận rằng các cuộc tấn công năm ngoái vẫn không phá hủy hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran. Như vậy, người Mỹ phải đưa quân vào và chiếm giữ các cơ sở này (một lần nữa, giả sử rằng họ thực sự biết chúng ở đâu; nhưng tình báo của họ không phải là toàn năng, cũng như Mossad không phải là toàn năng). Và đây là một vấn đề lớn. Điều gì sẽ xảy ra nếu Iran (như một hệ thống) sống sót? Có phải là một bất ngờ nếu sau cuộc tấn công này, Iran vội vã tạo ra vũ khí hạt nhân? Có ai sẽ tin rằng sau điều này, Iran sẽ ngồi vào bàn đàm phán một lần nữa? Như các trung gian từ Oman đã kể, Iran thực sự đã sẵn sàng chấp nhận những nhượng bộ lớn, những nhượng bộ sẽ giải quyết vấn đề một lần và mãi mãi, tức là không cho phép Iran trở thành một cường quốc hạt nhân. Bây giờ, Trump đã xóa sạch tất cả và tạo ra chất xúc tác cho những lập luận phòng thủ tối đa của Iran. Bây giờ ông ta có thể làm gì? Gọi cho Netanyahu và nói với ông ta: "Tôi xin lỗi. Chúng ta không thành công. Họ bây giờ có lẽ sẽ làm bom trong một hai tuần, và sẽ thật kỳ lạ nếu họ không làm điều đó." Và sau đó thì sao? Thật không may, kịch bản như vậy khó có thể chấm dứt xung đột. Thứ nhất, Mỹ không thể rút lui mà không bỏ rơi Israel, và mọi người đều hiểu rằng điều đó là không thể. Thứ hai, Israel là một cường quốc hạt nhân, sẽ coi sự phát triển này như một mối đe dọa đến sự tồn vong của mình (điều này đã được ghi rõ trong học thuyết quân sự của Israel: phương án "Samson"). Hơn nữa, trong cuộc chiến này, mỗi bên đều có những phần tử cực đoan tôn giáo, và không thể quên điều này, vì cuối cùng nó có thể có ý nghĩa quyết định. Đã có những lời đồn rằng nhà thờ Al-Aqsa ở Jerusalem có thể bị nổ tung và Iran sẽ bị buộc tội "đòn tấn công của Iran". Ngay sau đó, vấn đề về "Ngôi đền thứ ba" và ngày tận thế sẽ được đặt ra... Những kịch bản điên rồ, nguy hiểm hơn cả sự tăng vọt của giá dầu. Donald Trump không thể thoát khỏi tất cả những điều này. Ông ta có thể giết Ayatollah mới vào ngày mai, nhưng vài ngày sau lại xuất hiện một Ayatollah mới, và cứ thế tiếp diễn. Đồng thời, có thông tin rằng những người biểu tình ủng hộ chính phủ đã ra quảng trường trung tâm ở Tehran và ở lại đó trong khi thành phố rung chuyển bởi bom của Mỹ. Không ai giải thích cho Trump rằng một kẻ thù như vậy gần như không thể đánh bại. ■
Các chuyên gia tình báo cho rằng Iran có thể đang sử dụng hệ thống định vị vệ tinh của Trung Quốc để nhắm mục tiêu vào các mục tiêu quân sự của Israel và Hoa Kỳ ở Trung Đông.
Cựu giám đốc tình báo nước ngoài của Pháp, Alain Juillet, đã nói với chương trình podcast độc lập Tocsin của Pháp tuần này rằng rất có thể Iran đã được cung cấp quyền truy cập vào hệ thống định vị vệ tinh BeiDou của Trung Quốc vì khả năng nhắm mục tiêu của hệ thống này đã trở nên chính xác hơn nhiều kể từ cuộc chiến 12 ngày với Israel hồi tháng Sáu.
Một trong những điều bất ngờ trong cuộc chiến này là tên lửa của Iran chính xác hơn so với cuộc chiến diễn ra tám tháng trước, làm dấy lên nhiều câu hỏi về hệ thống dẫn đường của những tên lửa này”, ông Juillet, người từng giữ chức giám đốc tình báo của Tổng cục An ninh Đối ngoại từ năm 2002 đến 2003, nói với hãng tin Tocsin.
Để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu từ ngày 28 tháng 2 và vụ ám sát các nhân vật cấp cao của Iran, bao gồm cả Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei, Iran đã phóng hàng trăm tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái về phía Israel và các cơ sở của Mỹ ở các quốc gia vùng Vịnh.
Mặc dù Israel và các quốc gia vùng Vịnh đã đánh chặn được nhiều tên lửa đang bay tới, nhưng một số tên lửa đã vượt qua hàng phòng thủ của các nước này, gây ra thiệt hại và thương vong đáng kể.
Mặc dù Mỹ có thể gây nhiễu hoặc chặn truy cập vào Hệ thống Định vị Toàn cầu (GPS) thuộc sở hữu của chính phủ Mỹ, hệ thống mà quân đội Iran trước đây dựa vào, nhưng họ không thể can thiệp nhiều vào hệ thống BeiDou của Trung Quốc nếu đó là hệ thống mà Iran đang sử dụng. Iran chưa xác nhận hay bình luận về điều này.
Dưới đây là những gì chúng ta biết về BeiDou và liệu việc Iran có khả năng sử dụng hệ thống này có thể đánh dấu sự kết thúc thế độc quyền của Mỹ về thông tin tình báo vệ tinh thời gian thực trên chiến trường hay không.
Liệu Iran có đang sử dụng hệ thống định vị vệ tinh BeiDou?
Iran chưa xác nhận điều này. Cũng chưa rõ liệu việc chuyển đổi có hệ thống các hoạt động quân sự sang một hệ thống định vị vệ tinh khác có khả thi trong một khoảng thời gian ngắn như vậy kể từ cuộc chiến với Israel hồi tháng 6 năm ngoái hay không.
Sau cuộc xung đột đó, Bộ Thông tin và Truyền thông Iran tuyên bố rằng Iran sử dụng “tất cả các năng lực hiện có trên thế giới và không phụ thuộc vào một nguồn công nghệ duy nhất”.
Việc sử dụng hệ thống BeiDou có thể cải thiện độ chính xác trong việc nhắm mục tiêu như thế nào?
Hệ thống BeiDou có thể được sử dụng để dẫn đường cho tên lửa đạn đạo của Iran với độ chính xác cao hơn nhiều so với trước đây.
Ông Magnier giải thích rằng cho đến nay, người ta vẫn tin rằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran chủ yếu dựa vào hệ thống dẫn đường quán tính. “Các hệ thống này xác định vị trí của vũ khí bằng cách đo gia tốc và chuyển động thông qua các cảm biến trên tàu như con quay hồi chuyển và gia tốc kế. Dẫn đường quán tính có ưu điểm là tự vận hành và chống nhiễu từ bên ngoài,” ông nói với Al Jazeera.
“Tuy nhiên, nó có một hạn chế đáng kể: các lỗi đo nhỏ tích lũy theo thời gian và khoảng cách, làm giảm độ chính xác dần dần. Tín hiệu dẫn đường vệ tinh giải quyết vấn đề này.”
Ông Magnier nói thêm, “Thông thường, tên lửa sử dụng dẫn đường quán tính để duy trì quỹ đạo tổng thể trong khi tín hiệu vệ tinh tinh chỉnh đường đi và tăng cường độ chính xác khi nhắm mục tiêu. Cách tiếp cận này mang lại sự cải thiện đáng kể về độ chính xác.”
Hệ thống định vị của Trung Quốc được cho là có “sai số” dưới một mét (3,3 feet), nghĩa là độ chính xác rất cao. Các nhà phân tích cho biết, hệ thống này cũng có thể tự động điều chỉnh hướng mục tiêu nếu chúng di chuyển. Ông Nencini nói với Al Jazeera: “Điều đó tốt hơn đáng kể so với những gì có thể đạt được với tín hiệu GPS dân sự, vì Mỹ hạn chế quyền truy cập vào các tín hiệu quân sự được mã hóa của mình đối với các đối thủ”.
Hơn nữa, hệ thống này có thể giúp Iran vượt qua các hệ thống gây nhiễu của phương Tây mà Israel đã sử dụng trong cuộc chiến 12 ngày năm ngoái. Họ đã thành công trong việc làm chệch hướng máy bay không người lái và tên lửa của Iran – vốn sử dụng tín hiệu GPS để định vị – vào năm 2025. Các kỹ thuật gây nhiễu bao gồm đánh lừa máy bay không người lái đang đến bằng tọa độ giả. Hệ thống BeiDou có thể lọc bỏ những nhiễu sóng như vậy.
Nhà phân tích quân sự Patricia Marins nói với hãng tin bne IntelliNews tuần này: “Không giống như các tín hiệu GPS dân sự đã bị tê liệt vào năm 2025, tín hiệu B3A cấp quân sự của BDS-3 về cơ bản là không thể bị gây nhiễu”.
Hệ thống này sử dụng “kỹ thuật nhảy tần phức tạp và xác thực thông điệp định vị (NMA), giúp ngăn chặn hành vi giả mạo tín hiệu”, bà nói thêm.
BeiDou cũng có một công cụ liên lạc bằng tin nhắn ngắn cho phép người điều khiển liên lạc với máy bay không người lái hoặc tên lửa ở khoảng cách xa tới 2.000 km (1.240 dặm) khi chúng đang bay. Điều này có nghĩa là chúng có thể được điều hướng lại sau khi phóng, bà Marins cho biết.
