Mến chào chào các cụ, các mợ,
Những ngày này, em ngồi lật lại từng lớp bụi thời gian trong kho dữ liệu viết lách ngày xưa, bỗng thấy lòng chợt nôn nao khi tìm gặp lại mấy bài thơ, mấy trang đoản văn, vài mảnh truyện ngắn các kiểu, những đứa con tinh thần đã theo em suốt dặm trường sương tuyết nơi phương trời viễn xứ, từ thuở còn lặn lội, phiêu bạt.
Đọc lại, kỷ niệm ùa về như thác đổ, cuồn cuộn, xao xuyến. Tự nhiên trong lòng dâng lên một nỗi niềm muốn sẻ chia, muốn được cất lên thành lời giữa chốn này, cùng với các cụ các mợ. Những vần thơ, câu chuyện ấy, em đều đã gửi gắm vào nhạc, để mỗi lời ca là một lần hoài niệm được cất cánh. Em cũng sẽ cố gắn vào mỗi bài một chút bối cảnh, một thoáng lai lịch khi nó chào đời, để các cụ các mợ cùng cảm, cùng ngược dòng thời gian, biết đâu, giữa muôn trùng người, lại tìm được một tâm hồn đồng điệu, một tri âm tri kỷ, các cụ các mợ nhỉ.
Thời gian tựa chiếc lá bay
Có những bài hát mình viết ra không phải vì “đang yêu”, cũng không phải vì “đang buồn”, mà vì một buổi tối rất bình thường… khi mình xem một bộ phim, và tự nhiên cả thế giới trong lòng mình bị lật lên như ai đó mở tung một cánh cửa. “Thời gian như chiếc lá bay…” là một bài như thế.
Mình viết bài này đã rất lâu rồi, chắc cũng phải hơn hai mươi năm có lẻ. Hồi đó, sau khi xem phim xong, mình còn ngồi lại viết hẳn một bài cảm nhận đăng blog, đặt một cái tiêu đề nghe vừa ngây thơ vừa day dứt: “Nếu bạn còn một ngày để sống, bạn sẽ làm gì?”
Thật ngạc nhiên là bài ấy được rất nhiều người vào bình luận. Nhưng điều làm mình nhớ mãi lại không phải lời khen hay tranh luận, mà là một câu hỏi lặp đi lặp lại: “Phim này tên gì vậy? Sao hay thế?” Mình đọc và chỉ biết cười… vì đúng là “hay” theo kiểu khiến người ta phải dừng lại, phải nghĩ, phải tự hỏi lại chính mình.
Cốt truyện của bộ phim thật ra khá đơn giản. Nó không phức tạp theo kiểu đánh đố, nhưng nó có một sức mạnh lạ: nó chạm thẳng vào những câu hỏi mà mình đã mang trong lòng từ bé đến lớn mà không gọi tên được.
Phim kể về một thế giới đầy mâu thuẫn. Ở đó, con người bị tiền tài, danh vọng, ái tình làm mờ mắt. Người ta dày vò nhau, hãm hại nhau, tranh đoạt nhau để giành phần lợi về mình. Mọi thứ cứ như một guồng máy không có phanh: càng chạy càng nóng, càng nóng càng hủy hoại.
Rồi điều không thể tránh cũng xảy ra. Chính vì cuộc tranh giành ấy, họ vô tình gây ra một thảm họa, đến mức thế giới đứng trước nguy cơ diệt vong. Và phim đặt nhân vật vào một tình huống khiến mình lạnh sống lưng: một đêm cuối cùng, trước ngày mọi thứ tan thành mây bụi.
Trong đêm đó, thay vì tiếp tục lao vào thù hằn, họ ngồi lại với nhau. Họ bắt đầu kiểm nghiệm lại ý nghĩa cuộc sống. Và rồi, như một cú thức tỉnh, họ chợt nhận ra: bấy lâu nay họ tranh giành nhau đến mù quáng… để rồi quên mất tận hưởng cuộc sống đẹp đẽ vẫn đang diễn ra ngay quanh mình.
Mình nhớ rất rõ cái cảm giác khi xem đến đoạn ấy: như thể ai đó đang nói hộ mình một điều mình từng lờ mờ cảm thấy, nhưng chưa đủ can đảm thừa nhận.
Và rồi, vì chỉ còn một ngày, họ quyết định sẽ sống thật. Họ đối xử với nhau tử tế. Họ nói ra nguyện vọng của mình, và những người còn lại tận tình giúp đỡ. Tự nhiên cái nỗi sợ diệt vong tan ra, nhường chỗ cho sự đoàn kết, vui vẻ, như thể khi biết mình sắp mất tất cả, người ta mới bắt đầu hiểu điều gì đáng giữ.
Nhưng trong số họ có một người “ác” nhất. Anh ta vẫn mặc cảm, vẫn nghi ngờ. Anh ta không hiểu nổi: “Sắp chết rồi, sao họ còn vui được?” Anh ta băn khoăn. Anh ta hoang mang. Anh ta đứng ngoài cái không khí ấm áp ấy như một kẻ không thuộc về. Và đúng lúc đó, một cô gái bước tới, người thầm thương trộm nhớ anh ta.
Cô xin anh một ước nguyện cuối cùng. Anh đồng ý. Cô dẫn anh về nhà, nấu cơm mời anh ăn, giản dị đến lạ. Anh hỏi: “Vậy cô muốn nhờ tôi điều gì?”
Cô nói, cả đời cô chẳng mong gì cao sang. Cô chỉ ước có một mái ấm, nơi cô có thể ngày ngày nấu cơm cho chồng ăn. Một ước mơ quá giản dị… giản dị đến mức nếu đặt giữa đời thường, người ta có thể cười. Nhưng trong bối cảnh của phim, một cô gái mồ côi cha mẹ từ nhỏ, lớn lên trong một thế giới cướp bóc, thì mong ước bình dị ấy lại trở thành thứ “cao sang” nhất. Nó như một ngọn đèn nhỏ giữa bão.
Anh chàng kia hỏi một câu mình nghĩ rất nhiều năm sau vẫn còn thấy nhói: “Tại sao tôi ác thế mà cô vẫn thương tôi?”
Cô chỉ trả lời: cô yêu anh, và cô không cần biết anh là ai. Rồi cô yêu cầu anh nhớ lại những khoảnh khắc vui nhất đời mình. Và anh ta bỗng nhận ra một điều khiến cả người lặng đi: những khoảnh khắc anh ta thật sự vui vẻ, không có tà niệm, không toan tính… lại là những khoảnh khắc tràn đầy hình bóng của cô gái ấy.
Phim cứ thế trôi, và cuốn người xem đi qua hàng loạt lý giải về ý nghĩa cuộc sống:
- về việc con người dễ đánh đổi những thứ quý giá để lấy những thứ giả tạo;
- về những lời hứa bỏ quên;
- về tham lam, lừa lọc rồi cuối cùng chính mình phải trả giá bằng cô đơn và sợ hãi.
Mình nhớ nhất chi tiết một người vì tiền mà quên mất lời hứa với người vợ năm xưa: trồng cho bà một vườn hoa Tử Đinh Hương. Đến khi ông quyết định trồng… thì bà đã mất. Có những điều, khi còn thời gian, ta cứ nghĩ “mai rồi làm cũng được”. Nhưng thời gian đâu đứng lại. Nó trôi rất nhẹ… như một chiếc lá bay. Bay qua tay mình lúc nào không hay.
Trong phim còn có một triết lý nữa khiến mình ám ảnh: sự dồn ép con người vào con đường phạm tội. Chúng ta thường có ác cảm với người từng sai, từng vấp, từng tù tội. “Một lần bất tín, vạn sự bất tin.” Và đôi khi, chính thái độ lạnh lùng, miệt thị của chúng ta vô tình biến “quay đầu” thành điều không thể. Phật pháp có câu “hồi đầu thị ngạn”, quay đầu lại là thấy bờ. Nhưng trong đời sống, nhiều khi người ta quay đầu rồi… mà chẳng thấy bờ đâu cả. Chỉ thấy ánh mắt định kiến, chỉ thấy cánh cửa đóng chặt. Và thế là họ lại trượt tiếp vào bùn, không phải vì họ muốn, mà vì họ không còn lối. Thiệt là đáng tiếc.
Phim cũng đề cao tình yêu, sự đoàn kết, sự thông cảm giữa con người với con người. Cuối cùng, những mâu thuẫn tưởng chừng không hóa giải được… lại được gỡ bằng tình yêu. Phim định nghĩa tình yêu theo cách rất “đẹp”: làm tất cả vì nhau, miễn sao người mình yêu cảm thấy hạnh phúc. Có thể bạn sẽ bảo định nghĩa ấy mơ mộng. Mình cũng từng nghĩ vậy. Nhưng đặt trong bối cảnh của phim, khi cái chết ở ngay trước mặt, khi mọi thứ giả tạo rơi xuống, thì mình thấy nó hợp lý đến kỳ lạ. Vì lúc đó, người ta không còn thời gian để diễn nữa. Người ta chỉ còn thời gian để thật.
Và phim còn nói về nghị lực, về quyết tâm: dù bạn là ai, ở vị trí nào, nếu bạn không buông mình, nếu bạn còn ý chí vươn lên, bạn vẫn có thể đổi đời. Nghe thì đơn giản, nhưng khi xem xong mình lại thấy: đôi khi điều khiến ta “không đổi được” không phải số phận, mà là vì ta quên mất mình có quyền lựa chọn cách sống.
Một bộ phim ôm nhiều triết lý rất dễ làm người xem choáng. Nhưng phim này kể một cách nhẹ nhàng, dễ chịu, vừa đủ để mình nghĩ, vừa đủ để mình đau, vừa đủ để mình muốn sống tử tế hơn.
Và khi gấp lại, mình vẫn còn nguyên câu hỏi treo trong lòng, câu hỏi khiến mình đã viết bài blog năm ấy, và hai mươi năm sau vẫn thấy đúng: Rốt cuộc ý nghĩa của cuộc sống là gì? Có phải là: có một ai đó để yêu, có một việc gì đó để làm, và có một điều gì đó để hy vọng? Mình không chắc mình đã trả lời được trọn vẹn. Nhưng mình biết, mình đã được “đánh thức”. Và cảm xúc ấy, hơn hai mươi năm sau, vẫn còn nguyên vẹn trong mình, đủ để mình ngồi xuống viết một bài hát: “Thời gian như chiếc lá bay…”
Nếu một ngày nào đó bạn nghe bài này và thấy lòng mình chùng lại, hoặc thấy bỗng muốn nhắn cho ai đó một tin “Bạn dạo này ổn không?”… thì có lẽ chúng ta đã gặp nhau ở cùng một chỗ.
Và nếu bạn còn một ngày để sống…
- bạn sẽ nghĩ tới ai?
- bạn sẽ muốn nói điều gì?
- bạn còn điều gì chưa kịp làm không?
Mình không dám khuyên ai sống phải thế nào. Mình chỉ tự nhắc mình, và nhắc bạn, thật khẽ thôi: Đừng đợi đến “một ngày cuối cùng” mới bắt đầu yêu thương. Vì thời gian… đôi khi bay qua nhẹ quá.
Mời các cụ các mợ lắng nghe ạ: