@a98
Điều đáng chú ý ở bài viết dưới này, đó là tác giả của nó là Robert Kagan (lý do vì sao thì xem kỹ giải thích đầy đủ phía dưới). Ông là học giả, một trong những nhà hoạch định nổi tiếng nhất về đối ngoại của Mỹ, thuộc phe Tân Bảo Thủ (neoconservative), mặc dù Brookings Institution, nơi ông hiện làm việc không phải là một think tank tân bảo thủ.
Vợ ông chính là Victoria Nuland - cựu trợ lý ngoại trưởng Mỹ và phát bánh mì trên quảng trường Maidan Ukraine
Trong lịch sử tư tưởng đối ngoại Mỹ, Robert Kagan thường được xếp vào thế hệ neocon thứ ba hình thành từ giữa thập niên 1990, cùng Bill Kristol, Max Boot... Brookings trong một nghiên cứu về lịch sử neocon cũng mô tả chính Kagan và Kristol là những nhân vật trung tâm của sự hồi sinh này, gắn với Weekly Standard và Project for the New American Century - PNAC.
Kagan cùng Bill Kristol là những người sáng lập/chủ chốt của PNAC, tổ chức nổi tiếng với chủ trương Hoa Kỳ phải duy trì ưu thế quân sự vượt trội và tích cực sử dụng sức mạnh Mỹ để định hình trật tự quốc tế. Sau PNAC, Kagan còn tham gia Foreign Policy Initiative. Trước khi chuyển hẳn sang giới học thuật/think tank, ông từng làm tại Bộ Ngoại giao thời Reagan.
Hồ sơ Brookings hiện vẫn ghi ông từng làm tại State Department và là thành viên Foreign Affairs Policy Board.
Dòng họ Kagan cũng thực sự là một gia đình quyền lực trong giới chiến lược Mỹ. Gia đình này rất có tiếng và có ảnh hưởng trong giới học thuật-quốc phòng-hoạch định chính sách Washington
- Donald Kagan, cha Robert: Sterling Professor về Classics và History tại Yale, một trong những sử gia Hy Lạp cổ đại nổi tiếng hàng đầu của Mỹ, từng là Dean of Yale College và được Tổng thống George W. Bush trao National Humanities Medal. Ông cũng là một trí thức bảo thủ có tiếng.
- Robert Kagan: con trai trưởng, nhà sử học/chuyên gia chính sách đối ngoại, PNAC, Carnegie, Brookings, State Department, The Atlantic.
- Frederick W. Kagan, em trai Robert: chuyên gia quân sự của American Enterprise Institute, hiện là director của Critical Threats Project, trước đây dạy lịch sử quân sự ở West Point và là một trong những người thúc đẩy chiến lược surge ở Iraq năm 2007.
- Kimberly Kagan, vợ Frederick: nhà sử học quân sự, sáng lập và là chủ tịch Institute for the Study of War - ISW, tổ chức mà hiện nay người ta gặp rất thường xuyên trong các báo cáo về chiến tranh Ukraine. Bà từng tham gia các nhóm cố vấn cho các chỉ huy cấp cao Mỹ ở Iraq và Afghanistan.
- Victoria Nuland, vợ Robert: nhà ngoại giao nghề nghiệp rất cao cấp của Mỹ. Brookings/Politico từng gọi hai người Kagan-Nuland là "the ultimate American power couple" tại Washington
Yale khi viết cáo phó Donald Kagan năm 2021 thậm chí ghi rất rõ cấu trúc gia đình: ông để lại hai con trai Robert (Victoria Nuland) và Frederick (Kimberly Kagan).
Nhìn theo sơ đồ thì khá đặc biệt:
Donald Kagan => Robert Kagan <=> Victoria Nuland
Donald Kagan => Frederick Kagan <=> Kimberly Kagan
Một nhánh nối vào Brookings/State Department/The Atlantic, nhánh kia nối vào AEI/ISW/quân đội và giới nghiên cứu chiến tranh. Vì thế người ta hay nói đến “Kagan family” như một mạng lưới rất đáng chú ý trong giới chính sách an ninh quốc gia Mỹ.
Victoria Nuland bản thân từng là nhân vật quan chức đối ngoại, nhưng gia đình Nuland không phải một "triều đại hoạch định chiến lược" tương tự gia tộc Kagan. Cha bà, Sherwin B. Nuland, lại nổi tiếng ở lĩnh vực hoàn toàn khác: bác sĩ phẫu thuật và giáo sư Yale, nhà văn về y học và đạo đức sinh học. Cuốn How We Die của ông đoạt National Book Award.
Vì vậy có thể nói hai gia đình Kagan-Nuland kết nối bằng hôn nhân Robert Kagan-Victoria Nuland, nhưng phần "gia đình chính sách đối ngoại" rõ ràng mạnh hơn ở phía Kagan.
Người viết bài này không phải một học giả vốn có thiện cảm với Iran hay phản đối việc Mỹ dùng sức mạnh quân sự. Kagan thuộc chính truyền thống từng chủ trương Mỹ phải duy trì ưu thế, can dự sâu và sử dụng sức mạnh để định hình Trung Đông. Thế mà bài ngày 23/8/2026 của ông lại kết luận rất dứt khoát rằng Iran đã trở thành cường quốc chi phối Trung Đông, Mỹ và Israel đã mất thế thượng phong, và việc kiểm soát eo Hormuz đem lại cho Iran một công cụ quyền lực thậm chí hữu dụng hơn vũ khí hạt nhân.
Điểm đặc biệt là đây là một nhận định rất bi quan về kết quả chiến lược của Mỹ xuất phát từ chính Robert Kagan, một nhân vật tiêu biểu của trường phái neocon vốn lâu nay ủng hộ việc Mỹ sử dụng sức mạnh để duy trì trật tự quốc tế.
Chính lai lịch neocon của Robert Kagan làm cho bài này đáng chú ý hơn rất nhiều so với nếu cùng nhận định ấy xuất phát từ một tác giả vốn chống chính sách đối ngoại can thiệp của Mỹ.
Iran bùng nổ
Cường quốc thống trị ở Trung Đông từ nay trở đi sẽ không phải là Mỹ hay Israel mà là Iran.
23 tháng Tám 2026
▌Tóm tắt
- Iran đã thay đổi cục diện quyền lực Trung Đông nhờ khả năng răn đe kinh tế và kiểm soát tuyến đường năng lượng qua Eo biển Hormuz.
- Việc Mỹ rút lui do cạn kiệt kho vũ khí và sợ thảm họa kinh tế đã làm mất niềm tin của các đồng minh khu vực lẫn toàn cầu.
- Quyền kiểm soát Eo biển Hormuz tạo ra đòn bẩy địa chính trị sắc bén hơn cả vũ khí hạt nhân, tái định hình trật tự an ninh khu vực.
-
Luận đề trung tâm: Kagan cho rằng cán cân quyền lực Trung Đông đã thay đổi căn bản; Iran, chứ không phải Mỹ hay Israel, đang trở thành cường quốc chi phối khu vực.
-
Trong hai năm qua, Iran đã chịu trừng phạt “sức ép tối đa”, các cuộc tấn công lớn của Israel–Mỹ, thiệt hại chương trình hạt nhân và tổn thất nặng về lãnh đạo, nhưng chế độ vẫn tồn tại và không đưa ra những nhượng bộ căn bản.
-
Theo Kagan, bước ngoặt là Iran chứng minh được khả năng đánh vào hạ tầng dầu khí của các nước Vùng Vịnh. Việc Iran trả đũa vào Ras Laffan của Qatar sau khi South Pars bị đánh cho thấy Tehran không cần thắng Mỹ về quân sự: chỉ cần có khả năng gây khủng hoảng năng lượng toàn cầu là đủ tạo sức răn đe.
-
Điều này tạo ra “gót chân Achilles” của Mỹ: Washington có thể đánh Iran, nhưng Iran có thể trả đũa vào Qatar, UAE, Saudi Arabia, căn cứ Mỹ và hạ tầng năng lượng, khiến chi phí kinh tế và chính trị của việc leo thang trở nên quá cao.
-
Kagan cho rằng Washington hiện sợ leo thang hơn Tehran. Nhiều lần Trump đe dọa mở chiến dịch lớn mới nhưng sau đó không thực hiện, khiến Iran ngày càng tin rằng Mỹ không muốn tiếp tục leo thang.
-
Một nguyên nhân quan trọng là kho tên lửa và tên lửa đánh chặn của Mỹ bị tiêu hao, trong khi Washington còn phải giữ lực lượng cho các kịch bản khác như Đài Loan hoặc một cuộc đối đầu Nga–NATO.
-
Bản MOU Mỹ–Iran tháng 6, theo cách đọc của Kagan, thực chất là một thắng lợi của Tehran: nó thừa nhận vai trò trung tâm của Iran trong việc tổ chức sự qua lại thương mại ở Eo biển Hormuz, cùng với Oman, mà không trao cho Mỹ quyền quản lý tương đương.
-
Iran vì vậy không còn coi Hormuz đơn thuần là quân bài mặc cả. Tehran muốn biến quyền kiểm soát eo biển thành một cấu trúc lâu dài: tàu thuyền phải đăng ký, xin phép, đi theo tuyến quy định và có thể phải trả phí cho an ninh/bảo hiểm do Iran cung cấp.
-
Quan trọng hơn, Iran muốn có quyền quyết định ai được qua Hormuz, có thể ưu đãi nước thân thiện và gây khó khăn hoặc cấm tàu liên quan tới Mỹ, Israel hay các nước tham gia chiến tranh chống Iran.
-
Kagan đưa ra một nhận định rất mạnh: kiểm soát Hormuz hữu dụng đối với Iran hơn cả sở hữu bom hạt nhân. Bom hạt nhân chủ yếu có tác dụng răn đe; Hormuz lại tạo đòn bẩy hàng ngày về năng lượng, thương mại, trừng phạt và ngoại giao.
-
Điều này có thể làm hệ thống trừng phạt Iran suy yếu: các nước phụ thuộc dầu khí qua Hormuz như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Trung Quốc… sẽ phải cân nhắc giữa tuân theo Washington và bảo đảm nguồn năng lượng.
-
Kagan cho rằng các nước Vùng Vịnh đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược: thay vì hoàn toàn dựa vào bảo đảm an ninh của Mỹ và liên kết với Israel, họ sẽ tìm cách hòa hoãn với Iran và đa dạng hóa quan hệ với Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc…
-
Ông coi việc Saudi Arabia xa rời con đường gia nhập Abraham Accords và tăng hợp tác với Pakistan–Thổ Nhĩ Kỳ là dấu hiệu của một trật tự khu vực mới: ít phụ thuộc Mỹ hơn, ít thân Israel hơn và cũng ít đối đầu Iran hơn.
-
Iran đồng thời có thể khôi phục chương trình hạt nhân và tái trang bị với sự hỗ trợ của Nga, Trung Quốc, trong khi nguy cơ Mỹ–Israel tiến hành một chiến dịch quân sự mới giảm vì Hormuz tạo ra khả năng trả đũa quá nguy hiểm.
-
Kagan cảnh báo tác động vượt khỏi Trung Đông: Trung Quốc, Nga và các đồng minh Mỹ ở châu Âu/châu Á sẽ nhìn vào cuộc chiến này để đánh giá khả năng Mỹ duy trì một cuộc chiến cường độ cao, đặc biệt về dự trữ đạn dược, phòng thủ tên lửa và ý chí chính trị.
-
Ông không phủ nhận chế độ Iran có nhiều điểm yếu — kinh tế yếu, đàn áp, tham nhũng và bất mãn xã hội — nhưng cho rằng sau khi sống sót và buộc Mỹ phải kiềm chế, giới lãnh đạo Iran có khả năng trở nên tự tin và cứng rắn hơn, chứ không ôn hòa hơn.
-
Kết luận của Kagan: Mỹ và Israel đã định dùng chiến tranh để làm Iran yếu đi, nhưng kết quả ngược lại là trao cho Tehran một công cụ quyền lực mới thông qua Hormuz, làm suy giảm uy tín răn đe của Mỹ và phá vỡ trật tự khu vực do Mỹ–Israel chi phối.
-
Câu kết cô đọng nhất của toàn bài là: thế giới trước đây lo sợ một Iran có bom hạt nhân; theo Kagan, điều đáng lo hơn hiện nay là “một Iran đã đánh bại Hoa Kỳ, không còn sợ đòn tấn công của Mỹ và kiểm soát lối vào Vịnh Persian.”
https://www.theatlantic.com/international/2026/08/iran-middle-east-power/688374/
Cuong Nguyen chuyển ngữ