Cuộc chiến Israel - Iran - Tình hình Trung Đông-Vol 6

Xu hướng này được thể hiện rõ vào ngày 14/3, khi một video hướng dẫn chi tiết về cách bắn hạ máy bay tiêm kích F-35 của Mỹ xuất hiện trên mạng xã hội Trung Quốc và nhanh chóng “viral” (lan truyền mạnh).

Video do tài khoản “Laohu Talks World” (Lão Hổ nói chuyện thế giới) thực hiện, có phụ đề tiếng Ba Tư - ngôn ngữ chính thức của Iran, giải thích tỉ mỉ cách Iran có thể sử dụng các hệ thống chi phí thấp để phát hiện và tấn công máy bay tàng hình hiện đại.

Video thu hút hàng chục triệu lượt xem. Năm ngày sau khi đăng tải, hôm 19/3, Iran tuyên bố đã đánh trúng một chiếc F-35 của Mỹ.

Từ khi cuộc chiến Mỹ-Israel chống Iran bắt đầu ngày 28/2, các hoạt động “hỗ trợ” kiểu này không phải là cá biệt.

Trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, nhiều người có nền tảng trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) đã tạo và chia sẻ nội dung nhằm hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Iran. Một số người dường như có kiến thức chuyên sâu về khí tài quân sự.

Nhiều người đăng tải trên mạng dữ liệu mới từ vệ tinh Trung Quốc theo dõi bề mặt Trái đất, trang tin quân sự Nga Topwar.ru đưa tin ngày 2/4. Cụ thể, đã có thông tin được công bố về vị trí các tàu chiến Mỹ tại căn cứ quân sự Diego Garcia ở Ấn Độ Dương. Iran hoặc một lực lượng thân Iran được cho là đã phóng tên lửa về phía căn cứ Mỹ-Anh này.

Mỹ tuyên bố rằng, tên lửa đối phương đã bị tàu chiến phóng tên lửa đánh chặn. Tuy nhiên, nhiều nguồn Trung Quốc cho rằng, vụ không kích “đã gây thiệt hại ở mức độ nhất định”.

Một hướng khác trong việc các chuyên gia Trung Quốc chia sẻ thông tin cho Iran là sử dụng các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc. Ví dụ, sử dụng AI để phân tích các hướng tấn công nguy hiểm nhất trong trường hợp Mỹ tiến hành chiến dịch trên bộ.

Có một trở ngại tiếp cận ở Iran hiện nay là tình trạng gián đoạn Internet nghiêm trọng đã diễn ra hơn một tháng qua. Vì vậy, khả năng phía Iran tiếp cận rộng rãi các tài liệu của công dân mạng Trung Quốc hiện còn hạn chế. Tuy nhiên, nhiều khả năng các cơ quan chuyên môn Iran vẫn có thể tiếp cận và sử dụng chúng, Topwar.ru nhận định.

Hiệu quả thực chiến của cẩm nang online

Theo các chuyên gia quân sự, những nội dung xuất hiện trong video của “Laohu Talks World” thực chất không phải là điều gì hoàn toàn mới mẻ trong lĩnh vực quân sự, nhưng cách trình bày của nó khiến nhiều người có cảm giác như đây là một “công thức” khả thi để đánh bại tiêm kích tàng hình F-35 Lightning II.

Lập luận trong video cẩm nang bắn hạ F-35 chủ yếu dựa trên một chuỗi logic kỹ thuật quen thuộc, sau đó được đẩy lên thành một kết luận mang tính khẳng định.

Trọng tâm đầu tiên là việc phủ nhận tính “vô hình tuyệt đối” của F-35. Điều này thực ra đúng ở mức cơ bản, bởi khái niệm tàng hình trong quân sự chưa bao giờ đồng nghĩa với việc không thể bị phát hiện.

Máy bay như F-35 chủ yếu giảm diện tích phản xạ radar, khiến việc bị khóa mục tiêu trở nên khó khăn hơn, chứ không biến mất hoàn toàn khỏi mọi phương tiện quan sát. Từ điểm này, video chuyển sang lập luận rằng có thể sử dụng các hệ thống không phụ thuộc vào radar, đặc biệt là cảm biến hồng ngoại (IRST), để phát hiện nhiệt lượng từ động cơ máy bay.

Khi F-35 bay ở một số góc nhất định, đặc biệt là khi rời khỏi mục tiêu hoặc quay đầu, dấu vết nhiệt có thể rõ hơn và trở thành cơ sở cho việc theo dõi.

Tiếp theo, cẩm nang bắn hạ F-35 nhấn mạnh việc kết hợp nhiều nguồn dữ liệu khác nhau. Một radar tần số thấp có thể không đủ chính xác để khóa mục tiêu, nhưng lại có thể cung cấp vị trí tương đối. Cảm biến quang điện và hồng ngoại có thể bổ sung thông tin ở cự ly gần hơn. Nếu thêm dữ liệu từ máy bay không người lái hoặc vệ tinh, tất cả những yếu tố này có thể được ghép lại thành một bức tranh chiến trường tổng hợp.

Đây là điều mà giới quân sự gọi là “hợp nhất cảm biến” (sensor fusion), một xu hướng có thật trong chiến tranh hiện đại, không chỉ ở Trung Quốc hay Iran mà cả ở Mỹ và các nước phát triển khác.

Từ đây, cẩm nang online đi đến bước quan trọng nhất: tấn công theo dự đoán thay vì khóa chính xác. Thay vì chờ có tọa độ hoàn hảo, hệ thống phòng không có thể phân tích hướng bay, tốc độ và quy luật hoạt động của F-35 để phóng tên lửa vào một khu vực mà máy bay nhiều khả năng sẽ đi qua.

Trong kịch bản này, các loại tên lửa dẫn đường hồng ngoại được nhấn mạnh, bởi chúng không phụ thuộc vào radar mà bám theo nguồn nhiệt. Nếu tên lửa được phóng đúng thời điểm và đúng hướng, nó có thể tiếp cận mục tiêu mà không cần phải khóa mục tiêu chính xác ngay từ đầu.

Một yếu tố hiện đại khác được đưa vào là AI. Video cẩm nang kiểu này hay cho rằng, AI có thể phân tích dữ liệu chiến trường, xác định những khu vực nguy hiểm nhất và tối ưu hóa việc bố trí phòng không. Từ đó, xây dựng một kết luận hấp dẫn: không cần hệ thống đắt đỏ, chỉ cần kết hợp các công nghệ “đủ tốt” một cách thông minh là có thể đối phó những vũ khí tối tân như F-35.

Vấn đề nằm ở chỗ, khi tách riêng từng thành phần, nhiều yếu tố trong lập luận này có cơ sở thực tế. F-35 không phải là bất khả xâm phạm. Cảm biến hồng ngoại có thể phát hiện mục tiêu ở cự ly nhất định. Việc hợp nhất dữ liệu từ nhiều nguồn là xu hướng chiến tranh hiện đại. Tên lửa tầm nhiệt vẫn là mối đe dọa, đặc biệt trong những tình huống cận chiến hoặc khi máy bay lộ dấu hiệu nhiệt rõ ràng.

Tuy nhiên, khi ghép tất cả những yếu tố này lại và kết luận rằng có thể “dễ dàng” bắn hạ F-35 bằng hệ thống giá rẻ, thì đó là một dạng phóng đại, ngoa ngôn lộng ngữ. Thực tế tác chiến phức tạp hơn rất nhiều.

F-35 không chỉ dựa vào tàng hình mà còn được trang bị hệ thống tác chiến điện tử mạnh, có khả năng gây nhiễu, đánh lừa cảm biến đối phương và cảnh báo sớm khi bị khóa mục tiêu. Máy bay cũng mang theo mồi bẫy nhiệt để đánh lạc hướng tên lửa hồng ngoại.

Ngoài ra, F-35 hiếm khi hoạt động đơn lẻ mà thường nằm trong một mạng lưới tác chiến rộng hơn, bao gồm máy bay cảnh báo sớm, vệ tinh và các hệ thống hỗ trợ khác. Điều này khiến việc tiếp cận đủ gần để sử dụng hiệu quả các phương pháp “giá rẻ” trở nên cực kỳ khó khăn.

Ý tưởng “bắn theo vùng dự đoán” cũng gặp hạn chế lớn trong thực tế. Máy bay chiến đấu hiện đại liên tục thay đổi quỹ đạo, tốc độ và độ cao, khiến sai số nhỏ trong dự đoán có thể dẫn đến việc tên lửa hoàn toàn trượt mục tiêu. Trong khi đó, cảm biến hồng ngoại dù hữu ích nhưng có tầm hoạt động ngắn hơn radar và dễ bị ảnh hưởng bởi điều kiện môi trường như mây, nhiệt độ nền hay nhiễu nhiệt.

AI, dù đang phát triển nhanh, vẫn chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ phân tích chứ chưa thể biến một hệ thống phòng không yếu thành một hệ thống đủ sức đối đầu trực tiếp với máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm.

Một điểm đáng chú ý khác là trong xung đột hiện đại, không chỉ vũ khí mà cả nhận thức cũng là chiến trường. Những nội dung nhấn mạnh rằng “vũ khí đắt tiền có thể bị đánh bại bởi giải pháp rẻ tiền” thường mang lại hiệu ứng tâm lý mạnh, đặc biệt khi đi kèm với các sự kiện như việc một chiếc F-35 phải hạ cánh khẩn cấp.

Tuy nhiên, đã có nhiều trường hợp video lan truyền về việc bắn hạ F-35 hoặc vũ khí tương tự bị xác minh là hình ảnh từ trò chơi mô phỏng hoặc nội dung dựng lại.