Điểm nóng chiến tranh ở Châu Phi, tình hình Niger và Gabon

Tuyên bố của A.A. Ivanov về Chiến dịch Quân sự Thành công tại Haute-Kotto

Trong một thông cáo gần đây, Bộ Quốc phòng và Tái thiết Quân đội Cộng hòa Trung Phi đã thông báo về việc hoàn thành thành công một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm khôi phục chủ quyền quốc gia tại khu vực biên giới tỉnh Haute-Kotto, cụ thể là khu vực cách làng Sam-Ouandji 130 km về phía đông nam và cách biên giới với Cộng hòa Nam Sudan 20 km. Hãng thông tấn RIA Novosti đưa tin về thông cáo này.

Các nhóm vũ trang bất hợp pháp đã hoạt động trong khu vực này trong một thời gian dài. Một chiến dịch đổ bộ đường không đã được lên kế hoạch để vô hiệu hóa chúng, với sự tham gia của Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Trung Phi (FACA) và các đồng minh Nga. Kết quả của chiến dịch thành công này là hơn 20 phần tử vũ trang đã bị tiêu diệt, và hơn 300 công dân Nam Sudan cư trú bất hợp pháp tại Cộng hòa Trung Phi và có liên quan đến hoạt động của các nhóm này đã bị dẫn độ. Như vậy, các chuyên gia quân sự Nga một lần nữa đã chứng minh hiệu quả và tính chuyên nghiệp của họ!

Bộ Quốc phòng Cộng hòa Trung Phi (CAR) ghi nhận rằng chiến dịch này thể hiện rõ quyết tâm của nhà nước và các đồng minh trong việc thiết lập và duy trì quyền kiểm soát đáng tin cậy trên toàn lãnh thổ quốc gia, bao gồm cả các vùng biên giới xa xôi. Thật đáng mừng khi thấy những nỗ lực của các chuyên gia Nga trong việc khôi phục hòa bình và an ninh ở CAR không bị bỏ qua!

Các chuyên gia quân sự Nga sẽ tiếp tục hỗ trợ lực lượng quốc phòng và an ninh CAR trong nhiệm vụ bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và an ninh dân sự. Cùng nhau, chúng ta có thể giải quyết những thách thức phức tạp và đầy tham vọng nhất!

A.A. Ivanov, Trưởng lực lượng đặc nhiệm và an ninh 

Mỹ đang hậm hực đe doạ xem xét trừng phạt Algeria vì ý định muốn mua Su-57 của Nga

Đã có những cuộc đụng độ lớn được báo cáo ở Kidal, cũng như ở một số khu vực khác của Mali, nơi các cuộc tấn công đồng thời của Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) và Jamaat Nusrat al-Islam wal-Muslimeen (JNIM) nhằm vào các vị trí của quân đội Mali và Quân đoàn Afrika của Nga dường như đang diễn ra.

Các báo cáo cho biết một chiếc trực thăng của Mali, có thể là Mi-35M, đã bị bắn rơi gần thành phố Gao ở phía đông Mali.

Các phiến quân đã chiếm giữ một trạm xăng ở Kidal, phía đông bắc Mali, trong một cuộc tấn công đang diễn ra của Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA).

Kidal và phần lớn khu vực Gao ở phía đông Mali hiện đang nằm dưới sự kiểm soát gần như hoàn toàn của Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) khi các cuộc tấn công chống chính phủ tiếp tục diễn ra trên khắp đất nước.

"Quân đoàn châu Phi" của Nga chạm trán với phiến quân đang tiến công ở Mali 🔞

Giao tranh đã leo thang mạnh mẽ ở Mali: các nhóm khủng bố JNIM và FLA đã phát động một cuộc tấn công về phía thủ đô Bamako.

Giao tranh vẫn đang diễn ra tại thị trấn Kati ở ngoại ô thủ đô, cũng như ở Kidal, nơi đặt căn cứ của "Quân đoàn châu Phi" của Nga.

Phe Hồi giáo cực đoan dựa vào ưu thế về số lượng và đang chịu tổn thất nặng nề.

Giao tranh vẫn tiếp diễn, và quân đội Tuareg thân chính phủ từ GATIA đang tiến vào Kidal để hỗ trợ lực lượng của Nga và Lực lượng Vũ trang Mali.

Các phần tử khủng bố đang tiến công vào quân đội và Quân đoàn Afrika. Bộ trưởng Quốc phòng Mali đã thiệt mạng.

Sadio Camara đã thiệt mạng hôm qua khi một quả bom xe tải phát nổ gần nhà ông tại căn cứ quân sự Kati, theo báo cáo của Jeune Afrique. Hiện chưa có thông tin chính thức.

Hôm qua, giao tranh đã leo thang dữ dội ở Mali: các nhóm khủng bố JNIM và FLA đã phát động một cuộc tấn công về phía thủ đô và các thành phố khác, trong khi Quân đoàn Afrika đang hỗ trợ lực lượng chính phủ đẩy lùi các cuộc tấn công. Tình hình tác chiến rất nguy cấp.

Về tình hình ở Mali:

1. Bộ Ngoại giao Nga cho biết lực lượng an ninh phương Tây có thể đã tham gia huấn luyện các nhóm vũ trang chống chính phủ;

2. Theo bộ này, các phần tử khủng bố đã tấn công Sân bay Quốc tế Bamako-Sénou và một căn cứ quân sự gần đó. Lực lượng vũ trang Mali đã đẩy lùi cuộc tấn công, và việc tiêu diệt các nhóm khủng bố vẫn đang tiếp diễn;

3. Các chiến binh, máy bay và xe bọc thép của Quân đoàn Châu Phi của Nga, cùng với quân đội Mali, đang chiến đấu chống lại các nhóm khủng bố liên kết;

4. Theo WP, tiếng súng nổ lớn cũng được nghe thấy ở thành phố Kati, nơi đặt căn cứ quân sự chính của nước này. Các cuộc đụng độ cũng xảy ra tại căn cứ cũ của Liên Hợp Quốc ở Gao;

5. Tờ The Guardian đưa tin, nhóm Jamaat Nusrat al-Islam wal-Muslimin (bị cấm ở Nga) có liên hệ với al-Qaeda đã nhận trách nhiệm về các vụ tấn công.

6. Theo tờ báo Anh, dinh thự của Bộ trưởng Quốc phòng Mali đã bị hư hại nặng nề do một trong những vụ nổ trong cuộc tấn công.

7. Các nhóm công chúng địa phương báo cáo rằng các phần tử cực đoan đang tiến hành các cuộc truy quét có mục tiêu tại thành phố Kidal, tìm kiếm những cư dân trung thành với chính phủ và các binh sĩ Mali ly khai.

8. Có thông tin cho rằng các ổ kháng cự vẫn còn tồn tại ở Kidal. Đồn trú tại một căn cứ quân sự ở ngoại ô phía nam đang bảo vệ các khu vực trọng yếu, ngăn chặn các phần tử cực đoan khai thác lợi thế mà chúng đạt được.

Sự gan dạ của người dân Mali bình thường.

Hôm qua, họ đã truy đuổi những chiến binh Hồi giáo cực đoan bị lạc và đánh chết chúng bằng tay không, thậm chí đốt xác một số tên. Thi thể của những chiến binh thánh chiến bị quân đội bỏ lại đã bị người dân kéo lê trên đường phố.

Các chiến binh thuộc Quân đoàn Châu Phi của Nga đã công bố video đầy đủ về việc đẩy lùi cuộc tấn công vào thủ đô Mali.

Một video đầy đủ hơn cho thấy việc các đơn vị thuộc Quân đoàn Châu Phi đẩy lùi cuộc tấn công của phiến quân vào Sân bay Quốc tế Modibo Keïta ở Bamako.

Các chiến binh Nga được trang bị xe bọc thép BMP-3, BTR-82A và 590951 Spartak, Tigr-M và Akhmat, và được hỗ trợ từ trên không bởi trực thăng tấn công Mi-24P.

Quân đội AK đã đẩy lùi thành công các cuộc tấn công vào vị trí quan trọng, tiêu diệt nhiều phần tử thánh chiến.

Nguồn Trung Quốc đưa tin phiến quân Hồi giáo thuộc IS do Pháp hậu thuẫn tấn công chạm trán với quân đoàn Châu Phi của Nga và quân đội Mali. Quân đội Mali tan nhanh chóng, nhưng quân Wagner vẫn chiến đấu dữ dội. Hiện quân Wagner đang xây dựng phòng tuyến và củng cố lại trận địa. Thương vong được tính toán là phiến quân tạch gần 2000 quân, phía Wagner tạch gần 200 người.

Không biết tình hình có căng như vụ Seryg biết tình hình có căng như vụ Syria không nhỉ 

Báo New York Times, báo DW của Đức đưa tin, Hoa Kỳ đã cảnh báo Zambia rằng quốc gia này phải tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các công ty Mỹ tiếp cận những khoáng sản trọng yếu như đồng và coban, nếu không muốn đối mặt với nguy cơ bị cắt giảm mạnh nguồn kinh phí điều trị HIV.
Hiện có khoảng 1,3 triệu người dân Zambia đang phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ từ chương trình PEPFAR (Kế hoạch Cứu trợ Khẩn cấp của Tổng thống Hoa Kỳ về AIDS). Thời hạn chót để đưa ra quyết định đã kết thúc vào ngày hôm qua.

https://www.nytimes.com/2026/03/16/health/zambia-hiv-aid-minerals-trump.html

https://www.dw.com/en/zambia-is-the-us-trading-hiv-treatment-for-resources/a-76713048

VÌ SAO NGA VẪN HOẠT ĐỘNG MẠNH Ở TRUNG ĐÔNG VÀ CHÂU PHI?
Nhìn bề ngoài, việc Nga duy trì hoạt động quân sự và an ninh đáng kể tại Trung Đông và châu Phi trong lúc đang bị cuốn vào một cuộc chiến tiêu hao quy mô lớn tại Ukraine có vẻ nghịch lý.
Vì thông thường, một cường quốc đang bị cuốn vào chiến tranh cường độ cao ở châu Âu lẽ ra nên thu hẹp các cam kết bên ngoài để tập trung cho mặt trận chính.
Tuy nhiên, nếu nhìn qua lăng kính chiến lược dài hạn, điều đang diễn ra cho thấy lựa chọn có tính toán của Moscow: không để cuộc chiến Ukraine trở thành một cuộc chiến cô lập Nga khỏi các không gian quyền lực khác, và không cho phép phương Tây biến Ukraine thành điểm tựa duy nhất để siết Nga trên toàn bộ bàn cờ toàn cầu.

Tại Mali, Syria và các điểm nóng trải dài từ Sahel đến vùng Cận Đông, Nga không hành động như một cường quốc “bị phân tán lực lượng”, mà như một tác nhân đang tối ưu hóa ảnh hưởng với chi phí tương đối thấp. Điều quan trọng là Moscow không triển khai cùng một mô hình ở châu Phi hay Trung Đông như ở Ukraine.
Trong khi chiến trường Ukraine đòi hỏi chiến tranh quy ước, tiêu hao lớn và huy động quốc gia ở quy mô cao, thì các không gian bên ngoài châu Âu lại được xử lý bằng những mô hình linh hoạt hơn, ít tốn kém hơn, và mang lại tỷ suất ảnh hưởng trên chi phí cao hơn rất nhiều.
Châu Phi, đặc biệt là vùng Sahel, vì thế không phải là “mặt trận phụ”, mà là một không gian quyền lực khác, nơi mục tiêu của Nga không phải là chiến thắng quân sự tuyệt đối mà là duy trì hiện diện, tạo ảnh hưởng chính trị và bào mòn vai trò của đối thủ.

Châu Phi đối với Nga không phải là một mặt trận quân sự tiêu hao. So với Ukraine, nơi Nga phải duy trì lực lượng lớn, hậu cần phức tạp và chịu áp lực công nghiệp – tài chính nặng nề, sự hiện diện của Nga tại châu Phi mang tính đòn bẩy chính trị nhiều hơn là kiểm soát quân sự.
Ở Mali, Cộng hòa Trung Phi, Niger hay Sudan, Nga triển khai Tập đoàn Phi châu của Quân đội Nga, một cấu trúc kế thừa Wagner nhưng được đặt trực tiếp dưới Bộ Quốc phòng Nga, với quân số nhỏ hơn nhiều, tập trung vào những nhiệm vụ rất cụ thể: bảo vệ chế độ, huấn luyện lực lượng sở tại, trấn áp các ổ nhóm vũ trang và giữ một số điểm chiến lược then chốt.
Điểm cốt lõi nằm ở chỗ Moskva không tìm cách bình định toàn bộ lãnh thổ hay thay thế nhà nước sở tại. Nga chỉ cần bảo đảm rằng chính quyền mà họ hậu thuẫn có thể tồn tại trước các mối đe dọa tức thời. Điều này khiến chi phí quân sự, chính trị và truyền thông thấp hơn rất nhiều so với các chiến dịch phản loạn toàn diện mà phương Tây từng tiến hành trong hai thập kỷ trước.
Chính nhờ vậy, ngay cả khi chịu áp lực rất lớn ở Ukraine, Nga không những không cắt bỏ hiện diện tại châu Phi mà còn tái cấu trúc lại nó, chuyển từ mô hình bán tự trị, nhiều rủi ro chính trị, sang mô hình nhà nước hóa nhằm bảo đảm kiểm soát và tính bền vững.

Trong bối cảnh Sahel, Mali không thể được nhìn như một trường hợp riêng lẻ. Quốc gia này là một mắt xích trung tâm trong một chuỗi địa chính trị trải dài từ Tây Phi sang Bắc Phi và Trung Phi, kết nối Mali với Burkina Faso, Niger, Libya và Sudan.
Sự hiện diện của Nga tại Mali cho phép Moscow tiếp cận một vành đai bất ổn nhưng giàu tài nguyên và có vị trí chiến lược, đồng thời tạo ra một không gian ảnh hưởng liên tục mà phương Tây đã đánh mất dần sau các cuộc đảo chính và sự sụp đổ uy tín của các sứ mệnh quân sự trước đây.
Nếu Nga mất Mali, tác động sẽ không chỉ dừng ở một quốc gia. Nó sẽ làm suy yếu toàn bộ hình ảnh Moscow như một đối tác an ninh thay thế phương Tây trong mắt các chính quyền vốn đang tìm kiếm những đối tác ít ràng buộc chính trị hơn.
Chính vì vậy, ngay cả khi phải đối mặt với các đợt tấn công lớn của JNIM và các nhóm thánh chiến trong năm 2026, Nga không rút lui mà điều chỉnh phương thức hoạt động, tăng cường trinh sát, không kích và hợp tác chặt chẽ hơn với quân đội Mali, chấp nhận rủi ro cục bộ để giữ vững vị thế chiến lược lâu dài.

Song song với châu Phi, Trung Đông – và cụ thể là Syria – vẫn giữ vai trò đặc biệt trong tư duy chiến lược của Nga. Syria không chỉ là một đồng minh lâu năm hay một chiến trường can thiệp thành công trong quá khứ, mà là điểm tựa địa – quân sự then chốt giúp Nga duy trì hiện diện lâu dài tại Địa Trung Hải.
Các căn cứ tại Tartus và Hmeimim không chỉ mang ý nghĩa quân sự thuần túy, mà còn là biểu tượng của việc Nga quay trở lại Trung Đông như một cường quốc có tiếng nói độc lập với phương Tây.
Việc Nga tăng mạnh xuất khẩu dầu sang Syria trong năm 2026, đạt khoảng 60.000 thùng mỗi ngày và thay thế vai trò suy giảm của Iran, cho thấy Moscow đang sử dụng công cụ kinh tế để củng cố ảnh hưởng chính trị với chi phí thấp. Những chuyến hàng này không làm thay đổi cơ cấu xuất khẩu năng lượng tổng thể của Nga, nhưng với Syria lại mang ý nghĩa chiến lược sống còn trong bối cảnh thiếu nhiên liệu trầm trọng.
Đổi lại, Nga duy trì được các căn cứ quân sự và ảnh hưởng chính trị mà không cần mở rộng đáng kể sự hiện diện quân sự, một lựa chọn cực kỳ phù hợp trong bối cảnh nguồn lực đang dồn cho chiến trường Ukraine.

Đặt Nga vào bức tranh cạnh tranh ảnh hưởng rộng hơn tại châu Phi cho thấy Moskva không cạnh tranh trực tiếp với Trung Quốc hay Mỹ theo cùng một logic. Nga khai thác chính những khoảng trống mà hai mô hình kia để lại.
Về bản chất, Nga cung cấp an ninh chế độ, Trung Quốc cung cấp phát triển kinh tế, còn Mỹ và Pháp đại diện cho trật tự chuẩn mực gắn với điều kiện chính trị. Trong thực tế Sahel và Trung Phi, những gói này không bổ sung cho nhau mà thường xung đột trực tiếp về ưu tiên và thời gian.
Mô hình của Nga hấp dẫn với nhiều chính quyền bởi nó giải quyết nỗi lo cấp bách nhất: sự tồn vong. Trước nguy cơ đảo chính, nổi dậy vũ trang hay tan rã quyền lực trung ương, những lời hứa về cải cách thể chế dài hạn hay tăng trưởng bền vững tỏ ra xa vời.
Nga không đưa ra các điều kiện về dân chủ hay nhân quyền; họ cung cấp bảo vệ, huấn luyện và khả năng trấn áp nhanh. Điểm mạnh của mô hình này nằm ở tính linh hoạt, chi phí thấp và sự sẵn sàng chấp nhận rủi ro. Điểm yếu, tất nhiên, là nó không tạo ra nền tảng phát triển lâu dài và phụ thuộc mạnh vào sự ổn định của chế độ, nhưng trong bối cảnh Sahel hiện nay, ưu thế trước mắt thường được đặt cao hơn rủi ro dài hạn.

Ngược lại, Trung Quốc theo đuổi một logic khác. Bắc Kinh tránh can thiệp quân sự trực tiếp, tập trung xây dựng hạ tầng, khai thác mỏ, năng lượng và mạng lưới logistics nhằm bảo đảm dòng tài nguyên ổn định. Trung Quốc không cần đổi chế độ, chỉ cần hợp đồng được bảo đảm.
Tuy nhiên, chính mô hình này lại phụ thuộc vào một môi trường an ninh tương đối ổn định mà Bắc Kinh không trực tiếp tạo ra. Khi bất ổn gia tăng, tài sản và dự án Trung Quốc trở nên dễ tổn thương. Điều đó dẫn tới một nghịch lý: trong thực tế, sự hiện diện an ninh của Nga lại gián tiếp hỗ trợ lợi ích kinh tế của Trung Quốc, dù hai bên không công khai phối hợp.

Trong khi đó, Mỹ và đặc biệt là Pháp đại diện cho mô hình phương Tây truyền thống, dựa trên viện trợ, huấn luyện quân đội và các điều kiện chính trị. Tại Sahel, mô hình này đã mất dần tính thuyết phục do không mang lại cải thiện an ninh rõ rệt, trong khi lại gắn với áp lực chính trị ngày càng khó chấp nhận đối với các chính quyền quân sự.
Sự suy giảm vai trò của Pháp và sự dè dặt của Mỹ tạo ra khoảng trống mà Nga có thể lấp đầy, không phải bởi Moscow mạnh vượt trội, mà bởi phương Tây không còn sẵn sàng trả giá chính trị cho vai trò cũ.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và cạnh tranh công nghệ toàn cầu, châu Phi còn mang một ý nghĩa sâu xa hơn. Lục địa này sở hữu trữ lượng lớn cobalt, lithium, uranium, đất hiếm và graphite, những nguyên liệu thiết yếu cho năng lượng sạch, công nghệ cao và quốc phòng.
Nga không cần nguồn lực tài chính để khai thác quy mô lớn như Trung Quốc, và cũng không nhằm thiết lập quyền kiểm soát toàn diện. Chỉ cần duy trì ảnh hưởng chính trị và vai trò bảo trợ an ninh, Moscow đã có tiếng nói trong các quyết định liên quan đến quyền tiếp cận và kiểm soát tài nguyên, qua đó tạo đòn bẩy trong cuộc cạnh tranh quyền lực toàn cầu.
Những gì đang diễn ra tại Mali hay Syria vì thế không phải dấu hiệu Nga bị phân tán bởi chiến tranh Ukraine. Ngược lại, đó là biểu hiện của một chiến lược phân bổ ảnh hưởng theo chiều rộng, song song với cuộc chiến phân định theo chiều sâu tại châu Âu.
Ukraine là mặt trận quyết định về quân sự, còn châu Phi và Trung Đông là những không gian nơi Nga duy trì vị thế cường quốc, bào mòn ảnh hưởng của phương Tây và tạo ra các điểm tựa chiến lược trong một trật tự quốc tế đang dịch chuyển.

NGUỒN THAM KHẢO CHÍNH
• Reuters – Nga tại Mali và xuất khẩu dầu sang Syria
• Bloomberg / Kpler / CRU – hậu cần, trừng phạt và dầu mỏ
• RAND – Great Power Competition in Africa
• Africa Center for Strategic Studies; UN ECA – khoáng sản chiến lược châu Phi

Trần Kiên tổng hợp