CHIẾN TRANH IRAN & CÁI GIÁ TRÊN BÀN ĂN HOA KỲ Giá thực phẩm tại Hoa Kỳ tăng mạnh là kết quả của một chuỗi cú sốc chồng lấn giữa địa chính trị, chính sách thương mại và cấu trúc chuỗi cung ứng. Cuộc chiến với Iran chỉ đóng vai trò chất xúc tác, nhưng khi kết hợp với các quyết định chính sách từ trước, nó đã biến chi phí ở cấp độ toàn cầu thành áp lực trực tiếp trên hóa đơn siêu thị của người tiêu dùng Mỹ. Nhìn bề ngoài, con số như mức tăng gần 25% của giá cà chua trong một năm có thể được xem là một biến động riêng lẻ, tương tự “khủng hoảng giá trứng” trước đó. Nhưng khi đặt vào bối cảnh rộng hơn, đây là một dấu hiệu của một hệ thống đang chịu căng thẳng đồng thời ở nhiều mắt xích.
CĂN NGUYÊN CỦA KHỦNG HOẢNG: CHIẾN TRANH, THUẾ QUAN VÀ CHÍNH SÁCH SAI LẦM Một trong những yếu tố quan trọng nhất là quyết định rút khỏi Tomato Suspension Agreement vào năm 2025 và áp thuế 17% lên cà chua nhập khẩu từ Mexico. Đây không phải là một chi tiết nhỏ. Nhập khẩu cà chua từ Mexico vào chiếm khoảng 90%, đồng nghĩa với việc bất kỳ cú sốc nào về chính sách đều ngay lập tức ảnh hưởng đến nguồn cung. Trong điều kiện bình thường, thị trường có thể điều chỉnh thông qua sản xuất nội địa hoặc chuyển hướng thương mại. Nhưng khi quyết định này trùng với một cú sốc lớn hơn là chiến tranh sẽ đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng và hệ thống không còn dư địa để hấp thụ. Chiến tranh với Iran không trực tiếp tạo ra khủng hoảng lương thực nội địa Mỹ. Nhưng nó làm tăng giá dầu, khí đốt và các sản phẩm hóa dầu, từ đó làm tăng chi phí ở mọi khâu của chuỗi cung ứng thực phẩm. Khi kết hợp với thuế quan, cú sốc nhân đôi: cung bị siết chặt trong khi chi phí tăng lên.
CƠ CHẾ LAN TRUYỀN Để hiểu rõ hơn, cần nhìn vào cách chi phí lan truyền trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Ở cấp độ nông nghiệp, phân bón có thể chiếm tới 40% chi phí sản xuất. Phân bón phụ thuộc trực tiếp vào năng lượng, đặc biệt là khí tự nhiên. Khi giá năng lượng tăng, chi phí đầu vào của nông dân tăng gần như ngay lập tức. Bên cạnh đó là chi phí nhiên liệu cho máy móc, vận hành và vận chuyển nội bộ. Điểm quan trọng là các quyết định sản xuất nông nghiệp thường được đưa ra trước mùa vụ. Điều này tạo ra một độ trễ. Trong ngắn hạn, sản lượng có thể chưa giảm quá mạnh vì chi phí đã được “khóa” trước chiến tranh. Nhưng trong trung hạn, nếu chi phí tiếp tục tăng và biên lợi nhuận bị thu hẹp, nông dân sẽ giảm diện tích trồng trọt hoặc chuyển sang cây trồng khác. Ở cấp độ chế biến, các tập đoàn lớn như Kraft hay General Mills đã trải qua giai đoạn lạm phát sau đại dịch và đã tăng giá đáng kể. Điều này khiến họ đối mặt với một giới hạn mới: nếu tiếp tục tăng giá, họ có thể mất thị phần vào các nhãn hàng riêng của siêu thị, vốn rẻ hơn. Hệ thống vì thế xuất hiện một điểm nghẽn thú vị: chi phí tăng nhanh, trong khi khả năng đẩy giá sang người tiêu dùng bị chặn bởi sức chịu đựng của thị trường. Phần áp lực còn lại bị “kẹp” trong chuỗi, nổi bật nhất ở vận chuyển và phân phối.
BAO BÌ VÀ VẬN CHUYỂN Khoảng 80-90% thực phẩm tại Mỹ được vận chuyển bằng xe tải. Điều này khiến chi phí diesel trở thành một yếu tố quyết định. Khi giá dầu tăng, chi phí vận chuyển không chỉ tăng mà còn lan rộng trên toàn hệ thống. Thực phẩm tươi sống như thịt, sữa và rau quả chịu tác động mạnh nhất vì yêu cầu vận chuyển lạnh liên tục. Bao bì cũng là một mắt xích quan trọng. Phần lớn bao bì thực phẩm hiện đại phụ thuộc vào nhựa, vốn có nguồn gốc từ dầu mỏ. Khi giá dầu tăng, chi phí bao bì có thể tăng tới 40%, tạo thêm áp lực lên giá cuối cùng. Điểm đáng chú ý là người tiêu dùng thường không nhận ra các chi phí này. Họ nhìn thấy giá sản phẩm tăng, nhưng không thấy rằng một phần lớn mức tăng đó đến từ những yếu tố như thùng nhựa, thùng carton hoặc nhiên liệu.
TÁC ĐỘNG LÊN NGƯỜI TIÊU DÙNG Khi tất cả các yếu tố trên kết hợp, kết quả là giá thực phẩm tăng một cách khó tránh khỏi. Dữ liệu gần đây cho thấy giá thực phẩm tại Mỹ đã cao hơn khoảng 1/3 so với trước đại dịch, và xu hướng này chưa dừng lại. Khác với lạm phát nói chung, lạm phát thực phẩm có tác động trực tiếp và rõ ràng hơn. Người tiêu dùng có thể trì hoãn mua xe hoặc nhà, nhưng không thể trì hoãn việc ăn uống. Điều này khiến bất kỳ biến động nào trong giá thực phẩm đều có tác động chính trị lớn hơn nhiều so với các chỉ số kinh tế khác.
PHẢN ỨNG CHÍNH TRỊ: ĐỔ LỖI VÀ GIỚI HẠN CỦA CHÍNH SÁCH Trong bối cảnh đó, phản ứng chính trị trở thành một phần của câu chuyện. Chính quyền có xu hướng đổ lỗi cho các công ty phân bón hoặc các tập đoàn chế biến thịt, đặc biệt khi các cuộc điều tra chống độc quyền đang diễn ra. Nhưng cách tiếp cận này có giới hạn. Các doanh nghiệp có thể tận dụng cơ hội để tăng giá, nhưng họ không phải là nguyên nhân gốc. Giá năng lượng và chính sách thương mại là hai yếu tố mang tính hệ thống, và chúng nằm ngoài phạm vi của các cuộc điều tra riêng lẻ. Điều này tạo ra một khoảng cách giữa thông điệp chính trị và thực tế kinh tế. Người tiêu dùng có thể chấp nhận việc giá tăng do thiên tai hoặc chiến tranh, nhưng họ ít chấp nhận việc giá tăng như hệ quả của các quyết định chính sách trong nước.
CHIẾN TRANH XA, HÓA ĐƠN GẦN Khủng hoảng giá thực phẩm tại Mỹ là kết quả logic của một hệ thống toàn cầu nơi năng lượng, thương mại và chính trị gắn kết chặt chẽ. Hậu quả của chiến tranh với Iran lan rộng qua giá dầu, chi phí vận chuyển, và cuối cùng là các kệ siêu thị tại Mỹ. Khi kết hợp với các quyết định thuế quan và cấu trúc chuỗi cung ứng vốn đã căng thẳng, tác động trở nên không thể tránh khỏi. Và khoảng cách giữa chiến trường và bàn ăn gần hơn nhiều so với những gì người tiêu dùng nghĩ. Trong bối cảnh đó, hóa đơn thực phẩm không chỉ là vấn đề kinh tế. Nó là biểu hiện trực tiếp của những lựa chọn chính trị - và cái giá của những lựa chọn đó.
*Nguồn: Reuters, Financial Times, CNBC, USDA ERS, U.S. Dept. of Commerce, CRS, World Bank, Texas A&M AgriLife; AFBF
Trump có thể ra lệnh tấn công mới vào Iran ngay sau khi trở về từ Trung Quốc
Mỹ đã thông báo cho Israel về khả năng này, và Tel Aviv đang chuẩn bị cho việc nối lại các hành động thù địch và phản ứng có thể xảy ra từ Tehran, theo Al Hadath đưa tin. Đại diện của quân đội Israel và Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ đã thảo luận về các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng nhiên liệu và năng lượng của Iran trong những ngày gần đây. Mục tiêu là gia tăng áp lực lên Tehran và buộc nước này quay trở lại đàm phán hạt nhân với các điều khoản có lợi hơn cho Washington.
Hezbollah đã phát hành một video dài cho thấy sự phá hủy một khu vực tập kết xe quân sự của quân đội Israel.
Những người điều khiển máy bay không người lái FPV thuộc phong trào Lebanon đã phá hủy một bãi đỗ xe chứa thiết bị quân sự của IDF, bao gồm một xe tăng Merkava và các phương tiện đang di chuyển.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đang lắp đặt các hệ thống phòng thủ chống máy bay không người lái chuyên dụng tại các đơn vị của mình ở miền nam Lebanon để tăng cường khả năng phòng thủ trước máy bay không người lái của Hezbollah.
Hiện tại:
Đã lắp đặt 158.000 mét vuông lưới phòng thủ chống máy bay không người lái.
Đã đặt hàng thêm lưới với diện tích bao phủ thêm 188.000 mét vuông.
Kế hoạch là nhằm ngăn chặn các máy bay không người lái cảm tử và trinh sát bay thấp xâm nhập các cơ sở quân sự.
Trong một cuộc phỏng vấn với đài CBS về thỏa thuận hạt nhân Iran, Barack Obama nói:
"Chúng ta đã làm được điều đó mà không cần phóng một quả tên lửa nào. Chúng ta đã loại bỏ 97% uranium làm giàu khỏi Iran. Không còn nghi ngờ gì nữa, thỏa thuận này đã có hiệu quả, và chúng ta không phải giết nhiều người hay đóng cửa eo biển Hormuz."
Ông tiếp tục khẳng định rằng Iran, thông qua ngoại giao chân chính và không có chiến tranh hay leo thang xung đột, đã đồng ý hạn chế một phần đáng kể chương trình hạt nhân dân sự của mình và hoàn thành các nghĩa vụ của mình.
Theo ông, điều này chứng tỏ rằng Iran luôn tìm kiếm hòa bình chứ không phải chiến tranh, và rằng ngoại giao với Iran có thể được tiến hành trên cơ sở "cùng có lợi".
Marco Rubio nói rằng Mỹ không cần sự giúp đỡ của Trung Quốc.
[Tổng thống Trump đã yêu cầu Chủ tịch Tập Cận Bình làm gì cụ thể liên quan đến Iran?]
"Ông ấy không yêu cầu gì cả. Chúng tôi không yêu cầu Trung Quốc giúp đỡ. Chúng tôi không cần sự giúp đỡ của họ. Nhưng ông ấy đã nêu vấn đề này. Chúng tôi đã nêu vấn đề này để làm rõ lập trường của mình và để họ hiểu, bởi vì, tôi nghĩ, việc chúng ta thảo luận về vấn đề này là điều hợp lý, xét đến tầm quan trọng của vấn đề này. Lập trường của chúng tôi rất rõ ràng. Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Và đó là điều họ đã cố gắng, họ đang trên bờ vực phát triển khả năng quân sự thông thường, với rất nhiều tên lửa, rất nhiều máy bay không người lái, đến mức bạn không thể làm gì được. Họ sẽ ẩn mình sau lá chắn quân sự thông thường này để làm bất cứ điều gì họ muốn với chương trình hạt nhân của mình trong tương lai. Đó là lý do tại sao tổng thống quyết định hành động. Đáp lại, Iran quyết định chiếm lấy một tuyến đường thủy quốc tế và biến nó thành của riêng họ, đồng thời áp thuế quan đối với tuyến đường này. Chúng tôi sẽ không cho phép điều này xảy ra. Và đó là lý do tại sao có lệnh phong tỏa. Đó là kết quả trực tiếp từ những gì họ đã làm."
